Yapay zekâ uygulamalarının iş sağlığı ve güvenliği kültürüne etkisi: Etik, güven ve insan merkezlilik bağlamında bir inceleme

Abstract

Bu çalışmada, yapay zekâ uygulamalarının iş sağlığı ve güvenliği (İSG) kültürü üzerindeki etkileri etik, güven ve insan merkezlilik boyutları çerçevesinde incelenmiştir. Dijitalleşme süreciyle birlikte işyerlerinde yaygınlaşan yapay zekâ temelli sistemler, risk analizi, erken uyarı mekanizmaları ve karar destek süreçleri aracılığıyla iş kazalarının önlenmesine önemli katkılar sunmaktadır. Ancak bu teknolojilerin çalışan davranışları, örgütsel güven ve etik algılar üzerindeki etkileri yeterince açıklığa kavuşturulmamıştır.

Araştırma, kavramsal analiz ve sistematik literatür incelemesine dayalı olarak yürütülmüştür. Ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar incelenerek yapay zekâ, İSG kültürü, etik ilkeler, güven kavramı ve insan merkezli teknoloji yaklaşımları arasındaki ilişkiler değerlendirilmiştir. Çalışmada nicel veya nitel saha araştırması yapılmamış, değerlendirmeler literatür temelli olarak gerçekleştirilmiştir.

Elde edilen bulgular, yapay zekâ uygulamalarının İSG kültürünü güçlendirme potansiyeline sahip olduğunu; ancak etik ilkelere uygunluk, şeffaflık ve çalışan katılımı sağlanmadığı durumlarda güven kaybına ve kültürel zayıflamalara yol açabileceğini göstermektedir. İnsan merkezli yaklaşımların benimsenmesi, yapay zekâ destekli İSG uygulamalarının sürdürülebilirliğini artıran temel bir unsur olarak öne çıkmaktadır.This study examines the effects of artificial intelligence applications on occupational health and safety (OHS) culture within the framework of ethics, trust, and human-centeredness. With the digital transformation process, AI-based systems have become increasingly widespread in workplaces and contribute significantly to accident prevention through risk analysis, early warning mechanisms, and decision support processes. However, their impacts on employee behavior, organizational trust, and ethical perceptions remain insufficiently explored.

The research is based on conceptual analysis and systematic literature review. National and international academic studies were examined to evaluate the relationships between artificial intelligence, OHS culture, ethical principles, trust, and human-centered technology approaches. No quantitative or qualitative field research was conducted, and the analysis was carried out based on literature findings.

The results indicate that AI applications have the potential to strengthen OHS culture. However, in cases where ethical principles, transparency, and employee participation are not ensured, these technologies may lead to a loss of trust and cultural deterioration. Adopting human-centered approaches emerges as a key factor in enhancing the sustainability of AI-supported OHS practices.