Farklı kullanım amacı ve yapı sınıflarındaki mevcut yapıların onarım-güçlendirme veya yıkım-yeniden yapım kararlarının alınmasının tipik fonksiyonlarda kamu inşaat yapım maliyetleri ile ilişkilendirilmesi

Abstract

Deprem öncesinde ve sonrasında mevcut zayıf yapıların yıkılıp yeniden inşa edilmesi veya güçlendirilmesi kararı pek çok parametreye bağlıdır; bunlardan biri de gerçekçi yeniden inşa maliyetinin tahminidir. Bu çalışmada; yapıların hasar görebilirlik oranlarıyla alakalı literatür taramaları yapılmış, FEMA tarafından yayınlanan Hazus yöntemine göre yapı potansiyel hasar oranları ve bunun insana ve çevreye etkileri incelenmiştir. Konuyla ilgili yerel koşulları dikkate alan çalışmalar incelenmiş, çalışmada kullanılan hasar-kayıp olasılığı ve oranı tahmin yöntemi detaylarıyla açıklanmıştır. Çalışma kapsamında Türkiye'de yaklaşık bina ve inşaat maliyetlerinin yıllık tahmin süreçleri ve bakanlıklar tarafından yayımlanan bina maliyetlerinin belirlenmesi süreci incelenmiş ve 1995-2024 yılları arası bina inşaat maliyetlerinin değişimi ele alınmıştır. Bu amaçla veriler derlenmiş, ilgili yılın döviz kuru bazında tahvili yapılmış, bugünkü döviz ($) ve yerel para birimine (TL) göre normalize edilmiş, elde edilen değerler istatistiksel olarak incelenmiş, dağılımlar tespit edilmiş ve verilmiş 3 farklı güvenlik seviyesine göre önerilen değerler değerlendirilmiştir. Örnek olarak çelik endüstriyel yapı ve betonarme konut üzerinde olası hasar ve kayıplar araştırılmış ve yapının onarım-güçlendirme ve yıkım yeniden yapım kararı gerekçeleri ile gösterilmiştir. İnşaat sektöründeki maliyet değişimlerinden yapı yaşam döngüsü de amortisman bazlı göz önünde bulundurularak sonuçlar çıkarılmış ve farklı fonksiyonel yapılardaki yeniden inşa veya güçlendirme kararlarının alınmasında tahmin araçlarından Erdemli Hasar/Kayıp Tahmin Analizi (ERD-HKTA) metodu ile bu kararların verilmesi gösterilmiştir.

The decision to demolish and reconstruct or strengthen structurally vulnerable buildings before and after an earthquake depends on numerous parameters, one of which is the realistic estimation of reconstruction costs. In this study, a comprehensive literature review was conducted on the vulnerability rates of structures, and potential structural damage ratios, as well as their impacts on humans and the environment, were examined using the Hazus method published by FEMA. Studies that account for local conditions were also analyzed, and the damage-loss probability and ratio estimation method employed in this research was explained in detail. The study investigates the processes of annual estimation of approximate building and construction costs in Turkey and the determination of building costs published by Ministries. The changes in building construction costs between 1995 and 2024 were analyzed. For this purpose, the relevant data were compiled, converted based on exchange rates for the corresponding years, normalized to today's exchange rates (USD and TL), and statistically analyzed. The dispersions of these values were identified, and proposed values were evaluated for three different confidence levels. As case studies, potential damage and losses were examined for a steel industrial structure and a reinforced concrete residential structure, and the justifications for repair-strengthening versus demolition-reconstruction decisions were presented. The study derives results by incorporating cost changes in the construction sector with the building lifecycle, considering depreciation as a basis. It demonstrates the use of predictive tools, specifically the Erdemli Damage/Loss Estimation Analysis (ERD-HKTA) method, in decision-making processes for reconstruction or strengthening in various functional structures.