Bolvadin (Afyonkarahisar) Ağzında Şimdiki Zaman Ekinin Kullanımı Üzerine Bazı Tespitler

Abstract

Anadolu ağızları, Türk dilinin Anadolu sahasındaki yazı dilini teşkil eden Türkiye Türkçesinin bölgesel kollarıdır. Bölgelere, illere ve hatta bazen de ilçelere göre değişiklik gösterebilen Anadolu ağızları, dilin zenginliklerinin ve inceliklerinin tespiti için ihmal edilmemesi gereken önemli alanlardan birini teşkil eder. Bu ağızlar, yazı dili olarak kullanılan ölçünlü Türkiye Türkçesinden (ÖTT) farklı olarak birtakım fonetik, morfolojik ve leksik hususiyetleri üzerinde barındırır. Kimi zaman bir yerel ağızda kullanılmasına rağmen anlam verilemeyen bir morfolojik unsurun dilin geçmiş dönemlerinden kalma bir arkaik unsurun izini taşıdığı da görülür. Çalışmanın konusunu teşkil eden Bolvadin (Afyonkarahisar) ağzı da kendine has ayırt edici birtakım fonetik, morfolojik ve leksik hususiyetleriyle bölgedeki diğer ağızlardan ayrılır. Onu bölgedeki diğer ağızlardan ayıran karakteristik ve dikkat çeken özelliklerden biri, şimdiki zaman ekinin kullanımıdır. Bu çalışmanın konusu, Bolvadin (Afyonkarahisar) ağzında şimdiki zaman ekinin kullanımı ve farklı görünümlerinden oluşmakadır. Çalışmanın kapsamını Bolvadin (ilçe merkezi) ağzı teşkil etmektedir. Çalışma kapsamında şimdiki zaman eki “-(V)yor”un Bolvadin (Afyonkarahisar) ağzında olumlu ve olumsuz fiil çekimleri sırasındaki görünümleri, ünlü/ünsüzle biten fiillerle ve kalınlık-incelik bakımından farklı fonetik özellikteki fiillerle birleşimi sırasında ortaya çıkan karakteristik görünümleri ve ekin başında bulunan “y” ünsüzündeki ikizleşme hadisesi üzerinde durulmuştur. Yapılan incelemenin sonucunda Bolvadin (Afyonkarahisar) ağzında şimdiki zaman çekiminin fiilin kökünde ve sonunda bulunan sese ve olumlu/olumsuz çekimlere göre farklı görünümler sergilediği görülmüştür. Şimdiki zaman eki “-(V)yor”un eklendiği kelimenin sonunda ünlü ya da ünsüz bulunması, ünlüyle biten kelimelerde kalın ünlü/ince ünlü bulunması, ünsüzle biten ve olumsukluk eki “-mA”yı alan kelimelerin kalın sıradan ya da ince sıradan vokal bulundurması; şimdiki zaman ekinin fonetik durumunu ve kullanım biçimini belirleyen hususlardır.