CONTİNUİTY AND PERIOD OF CHANGE IN TURKISH FOREIGN POLICY

Abstract

Türkiye Cumhuriyeti, imparatorluktan cumhuriyete geçiş sürecinde hayatın her safhasında bir dizi devrim gerçekleştirmiştir. Bu değişim sürecine Türk dış politikası da dâhil olmuş, amacı sadece ulus devletin sınırlarını koruma, varlığını devam ettirme noktasına gelmiştir. Türk Dış Politikasında Süreklilik ve Değişim Süreci olarak adlandırılan bu çalışmada Türk dış politikasının temel özelliği ve anlayışı, farklı dönemlere ayrılarak analiz edilmektedir. Bunlardan ilki, Atatürk dönemi Türk dış politikasıdır. Bu dönem öncelikle devletin oluşumu ve devletin bağımsızlığının korunmasına yönelik uygulanan politikaların dönemidir. Bu dönemde Türkiye Cumhuriyeti, Batı taraftarı politikalar izlemeye başlamış, batılaşmak için hayatın her safhasında reformlara gitmiştir. Soğuk savaşın başlangıcına kadar olan dönemde Türkiye Batıya yakın bir tavır sergilemiştir. Soğuk savaşın başlangıcından bu güne kadar olan ikinci dönemde ise Türkiye, Avrupa Birliği önderliğinde Batı Bloğuna ve onun kurumsal yapısına entegre olmaya çalışmıştır. Türkiye Cumhuriyeti, iç ve dış politikasını oluştururken NATO ve Avrupa Birliğiyle uyumlu olmasına özen göstermiştir. Başka bir ifade ile Türkiye Cumhuriyeti, dış politika felsefesini Batı değerleri ve prensipleri üzerine kurmaya çalışmış ve Batı değerlerini bir prensip olarak kabul etmiştir. Başka bir ifadeyle Türkiye, modernleşme, ulus-devlet ve hegomanya gibi kavramları kullanmıştır. Türk dış politikasının 1990 2002 yılları arasını kapsayan üçüncü döneminde ise Türkiye; siyasi, ideolojik ve askeri yöntem ve araçlar üzerinde önemle durmuştur. Bu dönemde Türkiye Avrupa Birliği uyum süreci konusuna ağırlık vermeye başlamış Avrupa Birliği yolunda ciddi bir adım atmış ve 1996 yılında Gümrük Birliği Anlaş- masını onaylamış, yürürlüğe koymuştur. Yine 1990- 2002 yılları arasında Türkiye, Avrupa Birliği yolunda yeni bir sayfa açmış, 1999 yılında AB, Türkiyeye adaylık statüsü vermiştir. Bu dönemde Türkiye-AB arasındaki ilişki normalleşmeye başlamıştır. 2002 sonrası dönem ise Türkiyenin Ankara merkezli düşünmeye başladığı ve gerçek bir bölgesel güç olduğu, bölgesel ve hatta küresel hedeflerin ortaya atılmaya başlandığı bir dönem olmaktadır. Bu çalışmanın amacı, öncelikle başından günümüze Türk dış politikasına şekil veren temel faktörlerin çerçevesini çizmek, daha sonra ise Türk dış politikasındaki temel değişimleri özetlemek ve 2002 sonrası yeni yönelimleri vurgulamak ve analiz etmektir.