Yıkıcı liderliğin tükenmişlik üzerindeki etkisinde öz yeterliliğin rolü

Abstract

Bu araştırmanın amacı, çalışanların yıkıcı liderlik algılarının ve yıkıcı liderliğin alt boyutlarının (aşırı otoriterlik, liderlik için yetkin olmamak, etik dışı davranışlar, teknoloji ve değişime direnç, astlara karşı duyarsızlık ve adam kayırma) çalışanların genel tükenmişlik düzeyleri ile tükenmişliğin alt boyutları (duygusal tükenme, duyarsızlaşma ve kişisel başarı hissinde azalma) üzerindeki etkisini incelemek ve bu ilişkide öz yeterliliğin düzenleyici rolünü ortaya koymaktır. Araştırma verileri, Marmara Bölgesi’nde kamu ve özel sektörde faaliyet gösteren kurumlarda en az bir yöneticiye bağlı olarak çalışan 720 katılımcıdan anket yöntemiyle elde edilmiştir. Araştırmada çalışanların yıkıcı liderlik algıları, tükenmişlik düzeyleri ve öz yeterlilik seviyelerinin demografik değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığı analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular; aylık gelir, yönetici yaşı ve toplam çalışma süresinin tükenmişlik üzerinde etkili olduğunu, eğitim düzeyinin ise çalışanların yıkıcı liderlik algılarını anlamlı şekilde etkilediğini göstermiştir. Araştırma kapsamında değişkenler arasındaki ilişkiler korelasyon ve regresyon analizleri aracılığıyla test edilmiş, düzenleyici etki analizlerinde ise PROCESS Macro kullanılmıştır. Araştırma bulguları, yıkıcı liderliğin çalışanların genel tükenmişlik düzeyleri üzerinde pozitif ve anlamlı bir etkiye sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ayrıca yıkıcı liderliğin tüm alt boyutlarının duygusal tükenme ve duyarsızlaşmayı artırdığı belirlenmiştir. Buna karşılık, yıkıcı liderlik alt boyutlarının kişisel başarı hissinde azalma üzerinde negatif yönlü etkiler oluşturduğu tespit edilmiştir. Öz yeterliliğin ise genel tükenmişlik ve kişisel başarı hissinde azalma üzerinde negatif etkiler yarattığı belirlenmiştir. Moderasyon analizleri sonucunda öz yeterliliğin, teknoloji ve değişime direnç ile genel tükenmişlik arasındaki ilişkide tükenmişliği artırıcı bir rol üstlendiği; aşırı otoriterlik ile duyarsızlaşma arasındaki ilişkide ve adam kayırma ile duyarsızlaşma arasındaki ilişkide ise tamponlayıcı bir etki gösterdiği saptanmıştır. Ayrıca öz yeterliliğin, yıkıcı liderliğin tüm alt boyutlarının kişisel başarı hissinde azalma üzerindeki etkisini sınırladığı sonucuna ulaşılmıştır.The aim of this study is to examine the effects of employees‘ perceptions of destructive leadership and its subdimensions (excessive authoritarianism, incompetence in leadership, unethical behavior, resistance to technology and change, insensitivity toward subordinates, and favoritism) on employees‘ overall burnout levels and burnout dimensions (emotional exhaustion, depersonalization, and reduced personal accomplishment), and to reveal the moderating role of self-efficacy in these relationships. The research data were collected through a survey from 720 participants working under at least one manager in public and private sector organizations operating in the Marmara Region, Türkiye. In the study, it was also analyzed whether employees‘ perceptions of destructive leadership, burnout levels, and self-efficacy differed according to demographic variables. The findings revealed that monthly income, manager age, and total work experience had significant effects on burnout, while education level significantly affected employees‘ perceptions of destructive leadership. Within the scope of the research, the relationships between variables were tested through correlation and regression analyses, while PROCESS Macro was used for moderation analyses. The findings of the study demonstrated that destructive leadership had a positive and significant effect on employees‘ overall burnout levels. In addition, all subdimensions of destructive leadership were found to increase emotional exhaustion and depersonalization. In contrast, the subdimensions of destructive leadership were found to have negative effects on reduced personal accomplishment. Self-efficacy, on the other hand, was found to have negative effects on overall burnout and reduced personal accomplishment. The moderation analyses revealed that self-efficacy played a burnout-enhancing role in the relationship between resistance to technology and change and overall burnout, while it demonstrated a buffering effect in the relationships between excessive authoritarianism and depersonalization, and between favoritism and depersonalization. Furthermore, it was concluded that self-efficacy weakened the effects of all subdimensions of destructive leadership on reduced personal accomplishment.