Kütahya Sancağı'nda 1912 Meclis-i Mebusan Seçimleri

Abstract

23 Temmuz 1908’de Meşrutiyetin ilan edilmesinin ardından Osmanlı Devleti, seçim sürecine girdi. II. Meşrutiyet’in ilk devre seçimleri olan 1908 seçimlerinde İttihat ve Terakki Cemiyeti, karşısında henüz ülke genelinde örgütlenmiş bir siyasi fırka söz konusu değildi. Bu yüzden İttihat ve Terakki Cemiyeti bu seçimlere kendi açısından rahat bir ortamda girdi. Ancak ilerleyen süreçte ülke içinde ve dışında sorunların artmasıyla birlikte İttihat ve Terakki Cemiyetine karşı yavaş yavaş örgütlenen muhalefet cephesi oluşmaya başladı. 1911 yılına gelindiğinde İttihatçı saflarında çözülme hızlandı. Nitekim Miralay Sadık ve Abdülaziz Mecdi Bey’in önderliğinde “Hizbi Cedid” adlı grup oluşturuldu. Bu grup 21 Kasım 1911’de Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nı kurarak İttihat ve Terakki Cemiyetine karşı siyaset sahnesine çıktı. Meşrutiyet döneminin ikinci dönem seçim süreci ise 18 Ocak 1912’de Osmanlı Mebusan Meclisi’nin feshedilmesiyle başladı. Meclisin kapatılmasının ardından her iki fırka da çatışmalı bir seçim kampanyası yürüttü. 1912 Mart-Nisan ayları arasında yapılan seçimler, Türk siyasi tarihinde ilk erken seçim olmanın yanında “Dayaklı ve sopalı seçim” olarak da anıldı. Ancak bu tabir, Fevzi Demir'in belirttiği gibi daha çok İstanbul ve Makedonya'da yaşanan olaylar dolayısıyla verilmişti. Bu makalede Anadolu'da 1912 seçimlerinin nasıl gerçekleştiği sorusuna Kütahya Sancağı özelinde cevap aranmaya çalışılmıştır. Yapılan çalışmada arşiv ve yerel kaynakların yanı sıra İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Hürriyet ve İtilaf Fırkası’nın sözcülüğünü üstlenen Hakikat, Tanin, İkdam, İktiham, Teminat ve Meslek gibi dönemin yerel ve ulusal gazetelerinden yararlanılmıştır. Bu sayede siyasî fırkaların 1912 seçimlerinde Kütahya Sancağı’nda siyasî faaliyetleri ve seçim sürecinin işleyişi tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca yeni kurulan Hürriyet ve İtilaf Fırkasının Kütahya merkezi ile ona bağlı Eskişehir ve Uşak ilçelerindeki teşkilatlanışı, bu bölgelerde hangi kesimler tarafından desteklendiği ve teşkilatlanmanın seçime etkileri incelenmeye çalışılmıştır.