1979 sonrası İran- Suudi Arabistan rekabetinde ABD ve Çin Halk Cumhuriyeti'nin yaklaşımı

Abstract

İran ve Suudi Arabistan arasındaki mezhep farklılıklarının siyasi sistemlerine entegre etmeleri ile birlikte bu iki devlet bölgelerinde yaşanan olaylara farklı şekilde tepki vermelerine sebep olmuştur. İki ülkenin de değişen ilişkileri ile birlikte sadece kendi ilişkilerine değil bölgedeki diğer ülkelerin kaderini ve tutumunu da değiştirmiştir. İki ülke de aynı coğrafyada aynı dine mensup olmasına rağmen farklı mezheplere bölünmesinden günümüze kadar farklı dış politikalar belirlenmiş ve ilişkiler belirli dönemlerde farklılık göstermiştir. İki ülkenin de ikili ilişkileri dinsel kimlikleri sebebiyle her an bozulma tehlikesi içindeki iken bir de bölgede petrol ve değer yeraltı kaynaklarının bulunmasından sonra özellikle küresel güçlerin bu kaynaklara ihtiyaç duyması bu güçlerinde bölgeye gelmelerine sebep olmuştur. Bu durum ise İran ve Suudi Arabistan’ın ilişkilerini etkileyen önemli bir faktör ortaya çıkarmıştır. Bölgesinde lider olmak isteyen İran ve Suudi Arabistan ilişkilerine, hem dünyada lider olmak isteyen hem de bölgedeki kontrolü sağlamak isteyen ABD ve Çin’in etkisi ile bölgede farklı ilişkilerin gelişmesine sebep olmuştur. Her iki liderlik savaşında da sürekli değişen taraflar ve çıkar savaşları etrafında doğru tarafı bulma, kendine faydalı olacak ülkeyi seçme yarışına girilmiştir. Bu liderlik savaşında özellikle Orta Doğu’da önemli güç elde etmek için ABD ve Çin çeşitli politikalar benimseyerek ya da ilişki ağları kurarak kendilerini bölgede lider yapabilecek çalışmalar yapmışlardır. Bu çalışmada İran ve Suudi Arabistan’ın ABD ve Çin’in bu bölgede tarihsel olaylarla beraber ilişkilerin seyrini nasıl değiştirdiğini ve bu ilişkilerin Orta Doğu coğrafyasında nasıl etki gösterdiği ele alınmıştır. Bu süreç incelenirken Arap – İsrail savaşı, İran İslam Devrimi, 11 Eylül Saldırıları gibi bölgeyi doğrudan ilgilendiren olaylar ve bu olaylar sonucunda ilişkilerin seyri araştırılmıştır. İran ve Suudi Arabistan’ın zaman içinde oluşan olaylara farklı liderlerle, farklı görüşlerle ve farklı stratejilerle yaklaşımı ve ilişkilerine bakılmış, dünya liderliğine sahip olmak isteyen ABD ve Çin’in bu yaklaşımlara ve ilişkilere etkisi incelenmiştir.The integration of sectarian differences between Iran and Saudi Arabia into their political systems has caused these two states to respond differently to events in their regions. Along with the changing relations between the two countries, this has altered not only their own relations but also the fate and stance of other countries in the region. Although both countries belong to the same religion in the same geography, they have pursued different foreign policies and their relations have varied at certain times due to their division into different sects. While the bilateral relations of both countries are constantly at risk of deterioration due to their religious identities, the discovery of oil and valuable underground resources in the region, and especially the need of global powers for these resources, has led these powers to come to the region. This situation has created an important factor affecting the relations between Iran and Saudi Arabia. Iran and Saudi Arabia's desire to be regional leaders, combined with the influence of the US and China, both seeking global leadership and control in the region, has led to the development of different relationships in the region. In both leadership battles, there has been a race to find the right side and choose the country that will be beneficial to oneself, amid constantly changing sides and conflicts of interest. In this leadership battle, the US and China, in particular, have worked to establish themselves as leaders in the region by adopting various policies or building networks of relationships in order to gain significant power in the Middle East. This study examines how Iran and Saudi Arabia, along with historical events, have altered the course of relations with the United States and China in this region and how these relations have impacted the Middle East. While examining this process, events directly affecting the region, such as the Arab-Israeli war, the Iranian Islamic Revolution, and the September 11 attacks, and the course of relations as a result of these events were investigated. Iran and Saudi Arabia's approach to events that have occurred over time, with different leaders, different views, and different strategies, and their relations are examined, and the impact of the US and China, which aspire to world leadership, on these approaches and relations is investigated.