مكانة المسجد الأقصى بين الماضي والحاضر

Abstract

هتدف هذه الدراسة إىل بيان املكانة الدينية والتارخيية لبيت املقدس واملسجد األقصى املبارك، من خالل حتليل اآلايت القرآنية الكرمية واألحاديث النبوية الشريفة الواردة يف شأهنما، وبيان دور املسلمني يف احلفاظ على هذه األرض املقدسة. وقد اعتمدت الدراسة املنهج التحليلي التارخيي، وذلك ابستقراء النصوص الشرعية والرواايت املنقولة عن علماء املسلمني املتعلقة ابملسجد األقصى وبيت املقدس. تتكون الدراسة من مقدمة ومتهيد وثالثة فصول. تناول الفصل األول مفهوم األرض املقدسة، وداللة تسمية املسجد األقصى، مع عرض موجز ملا يتعلق بقبة الصخرة من حيث أوصافها وبنائها وموقعها اجلغرايف. أما صص لدراسة اجلذور التارخيية للمسجد األقصى واملراحل املعمارية اليت مر هبا قبل الفصل الثاين فقد خ اإلسالم، إضافة إىل إبراز مكانة بيت املقدس عرب العصور. يف حني رّكز الفصل الثالث على فضائل األرض املقدسة واملسجد األقصى يف اإلسالم، كما وردت يف القرآن الكرمي والسنة النبوية، مع حتليل آايت سورة اإلسراء املتعلقة ابملسجد األقصى، وبيان أقوال العلماء حول حادثة اإلسراء واملعراج ودالالهتا الزمانية ابلفتح العمري واملكانية، وما حتمله من دروس وعرب.كما تناولت الدراسة اتريخ فتح بيت املقدس، بدءا بفتحها على يد صالح الدين األيويب، إضافة إىل

يف عهد اخلليفة عمر بن اخلطاب رضي هللا عنه، وانتهاء على األحاديث النبوية الواردة يف التطرق لبعض القضااي املرتبطة أبحداث آخر الزمان، اعتمادا ذلك.وتوصلت الدراسة يف خامتتها إىل مجلة من النتائج، من أبرزها أتكيد إسالمية بيت املقدس وارتباطه الوثيق ابلعقيدة اإلسالمية، وبيان مكانته بوصفه أرض الرابط والصراع بني احلق والباطل، وأن أهله يف رابط إىل يوم الدين، وأن النصر موعود للمرابطني فيها إبذن هللا، ملا تتميز به هذه األرض من طهر وقداسة.

Bu çalışma, Beytülmakdis ve Mescid-i Aksâ’nın dinî ve tarihî konumunu, Kur’ân-ı Kerîm’de yer alan ayetler ile Hz. Peygamber’e ait hadisler çerçevesinde incelemeyi ve Müslümanların bu mukaddes beldenin korunmasındaki sorumluluklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Mescid-i Aksâ ve Beytülmakdis’e dair nasslar ve İslâm âlimlerinin rivayetleri esas alınarak tarihsel-analitik yöntem benimsenmiştir. Çalışma; giriş, tematik bir hazırlık bölümü ve üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, mukaddes toprak kavramı ele alınmış; Mescid-i Aksâ’nın isimlendirilmesinin anlamı ve Kubbetü’s-Sahra’nın yapısı, inşa süreci ve coğrafi konumu özetlenmiştir. İkinci bölümde, Mescid-i Aksâ’nın İslâm öncesi tarihî kökenleri ve geçirdiği mimarî evreler ile Beytülmakdis’in tarihsel süreç içerisindeki yeri incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise Kur’ân ayetleri ve hadisler ışığında Mescid-i Aksâ’nın ve mukaddes toprağın fazileti ele alınmış; özellikle İsrâ sûresinde yer alan ayetler bağlamında Mescid-i Aksâ’nın mübarek ve kutsal bir mekân oluşu değerlendirilmiştir. Bu çerçevede, İsrâ ve Mi‘râc hadisesine ilişkin âlimlerin görüşleri, olayın zaman ve mekân boyutu ile bu hadiseden çıkarılabilecek ibret ve dersler üzerinde durulmuştur. Ayrıca çalışmada, Beytülmakdis’in fetih tarihi ele alınmış; Hz. Ömer dönemindeki ilk fetihten başlayarak Selahaddin Eyyûbî tarafından gerçekleştirilen ikinci fethe kadar olan süreç değerlendirilmiştir. Bunun yanı sıra, bazı ahir zaman rivayetleri ve bu bağlamda zikredilen hususlar, hadis kaynakları çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırmanın ulaştığı temel sonuçlar arasında, Beytülmakdis’in İslâmî kimliğinin ve İslâm inancıyla olan güçlü bağının teyidi yer almaktadır. Bu mukaddes beldenin hak ile bâtıl arasındaki mücadelenin merkezlerinden biri olacağı, orada bulunanların kıyamete kadar ribat halinde bulunacakları ve Allah’ın izniyle nusrete mazhar olacakları vurgulanmaktadır. Bu yönüyle Beytülmakdis, İslâm düşüncesinde temizlik, kutsiyet ve ilahî sorumluluk bilinciyle öne çıkan bir mekân olarak değerlendirilmektedir.

This study aims to examine the religious and historical status of Bayt al-Maqdis and Al-Aqsa Mosque within the framework of Qur’anic verses and Prophetic traditions, and to highlight the responsibilities of Muslims in safeguarding this sacred land. The research adopts a historical-analytical method based on an examination of the relevant scriptural texts and narrations transmitted by Muslim scholars concerning Al-Aqsa Mosque and Bayt al-Maqdis. The study consists of an introduction, a preliminary section, and three main chapters. The first chapter addresses the concept of the sacred land, explains the significance of the name Al-Aqsa Mosque, and provides an overview of the Dome of the Rock with regard to its structure, construction, and geographical location. The second chapter examines the historical origins of Al-Aqsa Mosque, the architectural phases it underwent prior to Islam, and the position of Bayt al-Maqdis throughout history. The third chapter focuses on the virtues of the sacred land and AlAqsa Mosque in Islam as reflected in the Qur’an and the Sunnah, with particular emphasis on the verses of Sūrat al-Isrāʾ that describe Al-Aqsa Mosque as a blessed and sacred place. In this context, scholarly views on the Night Journey and Ascension (Isrāʾ and Miʿrāj), its temporal and spatial dimensions, and the lessons derived from this event are analyzed. The study also discusses the history of the conquest of Bayt al-Maqdis, beginning with its first conquest during the caliphate of ʿUmar b. al-Khaṭṭāb and continuing to its liberation by Ṣalāḥ al-Dīn al-Ayyūbī. In addition, certain eschatological issues related to the sacred land are examined based on Prophetic traditions. The findings of the study affirm the Islamic identity of Bayt al-Maqdis and its deep connection to Islamic belief. It emphasizes that this sacred land represents one of the central arenas of the struggle between truth and falsehood, that its people remain in a state of ribāṭ until the Day of Judgment, and that they are promised divine support by the will of God. In this respect, Bayt al-Maqdis stands out in Islamic thought as a land of purity, sanctity, and profound religious responsibility.