Seramik sofra ve süs eşyaları gereçleri sektöründe fine-kinney metodu ile risk değerlendirmesi

Abstract

Çalışmanın amacı, İstanbul'da yer alan bir işletmede seramik sofra ve süs eşyaları üretim alanlarında ortaya çıkan iş sağlığı ve güvenliği risklerini belirlemek, süreçlere göre sınıflandırmak ve Fine-Kinney metodu ile önceliklendirmektir. Araştırmada hammadde kabulü, hammadde hazırlama, çamur oluşturma, şekillendirme, kurutma, sırlama, dekorlama, fırınlama, kalite kontrol, paketleme ve sevkiyat aşamaları ayrı başlıklar altında ele alınmıştır. Üretim sürecinde çalışanların karşılaşabileceği solunabilir toz, kristalin silika, kimyasal madde, sıcak yüzey, mekanik ekipman, elektrik, yangın, kaygan zemin, ergonomik zorlanma, kesici alet ve taşıma kaynaklı riskler değerlendirilmiştir. Çalışmada çalışan görüşlerine yer verilmemiş, analiz saha gözlemleri, üretim akışı incelemesi, mevcut kontrol uygulamaları, bakım kayıtları, kimyasal madde güvenlik bilgi formları, acil durum dokümanları ve iş ekipmanı düzeni üzerinden yürütülmüştür. Fine-Kinney metodunda her tehlike için olasılık, frekans ve şiddet değerleri belirlenmiş, bu değerlerin çarpımıyla risk skoru hesaplanmıştır. Elde edilen skorlar düşük, orta, yüksek ve çok yüksek risk sınıflarına ayrılmıştır. Bulgular, en yüksek risklerin hammadde hazırlama alanındaki solunabilir toz ve silika maruziyeti, fırınlama bölümündeki yüksek sıcaklık ve yanık tehlikesi, sırlama alanındaki kimyasal temas ve havalandırma yetersizliği, şekillendirme hattındaki pres ve kalıp kaynaklı mekanik riskler ile paketleme bölümündeki ergonomik zorlanmalar çevresinde yoğunlaştığını göstermektedir. Değerlendirme sonucunda lokal emiş sistemlerinin güçlendirilmesi, tozlu işlemlerde kapalı sistem kullanılması, ıslak temizlik ve vakumlu temizlik uygulamalarının yaygınlaştırılması, kimyasal depolama alanlarının düzenlenmesi, fırın çevresinde sıcak bölge işaretlemesinin yapılması, makine koruyucularının etkinleştirilmesi, kişisel koruyucu donanım kullanımının izlenmesi, ergonomik taşıma araçlarının artırılması ve acil durum planlarının uygulamalı tatbikatlarla desteklenmesi önerilmiştir. Araştırma, Fine-Kinney metodunun seramik sofra ve süs eşyaları üretiminde riskleri sayısal olarak görünür kılan ve işletme yönetimine öncelikli iyileştirme alanları sunan işlevsel bir değerlendirme aracı olduğunu ortaya koymaktadır.

The aim of this study is to identify occupational health and safety risks arising in the production areas of an enterprise located in Istanbul, where ceramic tableware and decorative products are manufactured, to classify these risks according to production processes, and to prioritize them through the Fine-Kinney method. The study examines raw material acceptance, raw material preparation, clay body preparation, forming, drying, glazing, decoration, firing, quality control, packaging, and shipment stages under separate headings. The risks assessed in the production process include respirable dust, crystalline silica, chemical substances, hot surfaces, mechanical equipment, electricity, fire, slippery floors, ergonomic strain, cutting tools, and manual handling. Employee opinions were not included in the study. The analysis was carried out through field observations, production flow review, existing control practices, maintenance records, safety data sheets, emergency documents, and work equipment layout. In the Fine-Kinney method, probability, frequency, and severity values were assigned for each hazard, and the risk score was calculated by multiplying these three values. The scores were classified as low, medium, high, and very high risk levels. The findings show that the highest risks are concentrated around respirable dust and silica exposure in the raw material preparation area, high temperature and burn hazards in the firing section, chemical contact and insufficient ventilation in the glazing area, mechanical risks caused by presses and molds in the forming line, and ergonomic strain in the packaging section. As a result of the assessment, several improvement actions were recommended, including strengthening local exhaust systems, using enclosed systems in dusty operations, expanding wet cleaning and vacuum cleaning practices, organizing chemical storage areas, marking hot zones around kilns, activating machine guards, monitoring the use of personal protective equipment, increasing ergonomic handling aids, and supporting emergency plans with practical drills. The study demonstrates that the Fine-Kinney method is a functional assessment tool for ceramic tableware and decorative product manufacturing. The method makes risks numerically visible and provides enterprise management with priority areas for improvement. The results also indicate that risk management should be treated as an integrated part of production planning, maintenance, training, cleaning, and emergency preparedness in ceramic enterprises.