Jeo- İstatistiksel Veriler Işığında Bilecik İlinin Taşkın Risk Analizinin Değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma mekânsal olarak, Marmara Bölgesinin Güney Marmara Bölümünde yer alan Bilecik ili topraklarını kapsamaktadır. Orta Sakarya Havzası içerisinde kalan Bilecik ili topraklarının büyük bölümü, Sakarya Nehri ve kolları tarafından drene edilen plato görünümünde parçalı bir rölyefe sahiptir. Fiziki coğrafya özellikleri bakımından bir geçiş bölgesinde bulunan ilde, son yıllarda adını sıkça duyurmaya başlayan taşkın olayları dikkati çekmektedir. Bu çalışma, il genelinde taşkın olaylarının gerçekleşme riskinin çeşitli jeo-istatistiksel veriler yardımıyla değerlendirilmesini amaçlamaktadır. Çalışmada, öncelikle il sınırları içerisinde kalan akarsu havzaları harita yazılımı yardımıyla ana yüzey analizleri yapılmıştır. Bu analizlerde jeoloji, jeomorfoloji, iklim, toprak, akarsu, bakı, eğim, topografya ve bitki gibi dağılışlar yardımıyla ilin ekolojik özellikleri kendi içerisinde değerlendirilmiştir. Orta Sakarya Havzası’nda bulunan Bilecik ilini drene eden, Sakarya Nehri, Göksu Çayı, Göynük Çayı, Karasu Çayı, Yenipazar Çayı ve Akçay/Elbis Dere gibi akarsular bölgeyi parçalayarak ana morfolojik birimleri oluşturmuştur. Bilecik’te Gölpazarı çek-ayır havzası ve akarsuların tabanlı vadileri dışında düzlük alanlar sınırlı alan kaplamaktadır. Genel olarak, çukur alanlar taşkın açısından potansiyel taşkın risk alanları olduğundan bu sahalar coğrafi sınırları ile kadastro sınırları daha detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Bu amaçla taşkına maruz kalması yüksek olan yerlerde taşkınla dolaylı bağlantısı olan bazı analizler kullanılmıştır. Çalışmada, yöreye ait DEM 5m şeklindeki alt sayısal veriler kullanılmıştır. Sediment taşıma, akarsu güç, eğim analizi, bakı, solar radyasyon, topografik heterojenlik, yamaç eğriliği ve akarsu drenaj yoğunluk analizlerinin yardımıyla taşkına uğrama riski olan alanlar tespit edilmiştir. Bunlardan elde edilen veriler, taşkın risk analizlerinde sıkça kullanılan iki harita analizi kullanılarak değerlendirilmiştir. İlk olarak, belirli bir formül ve algoritma tasarlanarak “topografik nemlilik indeksi” yüzey analizi yapılmış, özellikle havza bazında değerlendirilmiştir. Çalışmada kullanılan bir diğer taşkın risk analizi ise Analitik Hiyerarşi Süreci yöntemi çözümlemesidir. Bu analizde yol, eğim, hidroloji, yağış, toprak, arazi kullanım ve jeoloji verileri sayısallaştırılmış ve sonrasında haritalandırılmıştır. AHP yöntemiyle ve “Weighted Sum” aracıyla yöreye ait tüm sayısal veriler analiz edilerek, potansiyel taşkın yüzeyleri elde edilmiştir.