Nahiv Usûlünün Gelişiminde Diğer Usûl İlimlerinin Etkileri

Abstract

İslamiyet'in etki alanına giren milletlerle karşılıklı etkileşim halinde olduğu bir vakıadır. İslam devletinin ilk dönemlerinde Arapça olarak indirilmiş Kur'ân'ın farklı milletlere mensup insanlarca okunması ve anlaşılması sırasında çeşitli problemlerle karşılaşılmaktaydı. Bu problemlerden biri zamanla dilde ortaya çıkan lahn; yani dil hatalarıdır. İslam alimleri, Arap dili gramer kurallarını ortaya koyup öğreterek bu probleme çözüm üretmeyi hedeflemişlerdir. Böylece daha doğru ve düzenli bir vaziyette dil eğitimi mümkün olacak, mevcutta Arap dilini kullananların, hata yapmalarının önüne geçeceklerdi. Nahiv ilmi İslami ilimler ile doğru orantılı bir şekilde gelişim gösteriyordu. Diğer İslami ilimler gibi ilahi muradın daha iyi anlaşılması, uygulanması ve öğretilmesi gibi benzer gâyeleri bulunuyordu. Nitekim hedefleri ve coğrafyası aynı olan bu ilimlerin problemleri de benzerlik taşıyordu. Bütün ilmî mecrâlar her geçen gün yeni problemler ile karşılaşıyordu. Bu noktada mevcut ilmî birikim yeni ihtiyaçlara karşılık veremiyordu. İlimler kendi mecrâlarında yeni hükümlere ihtiyaç duyuyorlardı. İşte bu çıkmaz, ilimler içerisinde usûl çalışmalarının ortaya çıkmasına sebep olmuştur. Ortaya çıkan usûl ile nakli hükümler bir takım akli yöntemler ile yeniden işlenerek, yeni problemlere cevap üretiliyordu. Netice olarak yeni mesele ve problemler karşısında tıkanan ilimler yerine, her mesele ve problem ile daha da gelişen ilimler ortaya çıkıyordu. Bu ilimler, akli delillerin ışığında, kümülatif olarak büyüyen bir hal almıştı. Bu sayede fıkıh ilminin yanında fıkıh usûlü, hadîs ilminin yanında hadîs usûlü, tefsir ilminin yanında tefsir usûlü, kelam ilminin yanında kelam usulü, nahiv ilminin yanında ise nahiv usûlü ortaya çıkmıştı. Ayrıca bu gelişme sürecinde etkileşim yalnızca ilimler ve usulleri arasında yaşanmamıştır. Farklı ilimlerin usulleri arasında da çift yönlü veri ve yöntem alışverişi meydana gelmiştir. Bu etkileşim örneklerine kelam usûlü-fıkıh usûlü yahut hadis usûlü-nahiv usûlü gibi birçok örnek vermemiz mümkündür. Ancak bizler bu yazımızda özellikle nahiv usûlünün diğer usûl ilimleri ile ilişkisini ortaya koymaya çalışacağız. Öncelikle bu ilişkiyi saptamak amacıyla Suyûtî’nin el-İktirâh fî usûli’n-nahv adlı eserinde ortaya koyduğu nahiv usulünü esas alacağız. Bu tercihin sebebi kendinden önceki nahiv alimlerinin usûl görüşlerini toplayıp bir araya getirmesi, ardından aralarında tercihte bulunarak sonuç ortaya koymasıdır. Bu özellikleri ile söz konusu eser bizlere nahiv usulü açısından kapsamlı bir çerçeve sunmaktadır. Fıkıh usûlü, hadîs usûlü, kelâm usulü ve mantık ise nahiv usûlü içerisinde arayacağımız diğer ilimleri oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı görece daha sonra ortaya çıkmış olan nahiv usulünün diğer İslami ilimlerin usûl ilimlerinden ne derece etkilendiğini tespit etmektir. Nahiv usulünün hangi ilmin usulünden daha çok etkilenmiş olduğunu tespit etmektir. Yapılan araştırma sonucunda nahiv usulünün diğer usûl ilimleri içerisinden en çok fıkıh usulünden etkilendiği tespit edilmiştir. Bu etkilenme kaynak, ıstılah ve metodoloji bakımından daha belirgin olarak görünmektedir.Ayrıca nahiv usulünü oluşturan çoğu kavram ve yöntemin bu ilimlerden bir nüve taşıdığı ortaya çıkarılmıştır.It is a fact that Islam interacted with the nations within its sphere of influence. In the early periods of the Islamic state, various problems were encountered during the reading and understanding of the Qur'an, which was revealed in Arabic, by people belonging to different nations. One of these problems was the lahn (linguistic errors) that emerged in the language over time. Islamic scholars aimed to find a solution to this problem by introducing and teaching the grammatical rules of the Arabic language. In this way, language education would be possible in a more accurate and organized manner, and those who were already using the Arabic language would be prevented from making mistakes. The science of grammar was developing in direct proportion to Islamic sciences. Like other Islamic sciences, it had similar goals such as a better understanding, application and teaching of the divine will. As a matter of fact, the problems of these sciences, which had the same goals and geography, were also similar. All scientific channels were facing new problems every day. At this point, the existing scholarly accumulation could not respond to new needs. The sciences needed new rulings in their own channels. This impasse led to the emergence of usul studies within the sciences. With the usūl that emerged, the transplanted provisions were reworked with some rational methods and answers to new problems were produced. As a result, instead of sciences that were blocked in the face of new issues and problems, sciences that developed further with each issue and problem emerged. These sciences grew cumulatively in the light of rational evidence. In this way, the method of jurisprudence emerged alongside the science of fiqh, the method of hadith alongside the science of hadith, the method of tafsir alongside the science of tafsir, the method of kalam alongside the science of kalam, and the method of nahw alongside the science of nahw. Moreover, the interaction in this development process was not only between sciences and their methods. There was also a two-way exchange of data and methods between the methods of different sciences. It is possible to give many examples of this interaction, such as the usul altheology-usūl al-fiqh or the usul al-hadīth-usūl al-nahw. However, in this article, we will especially try to reveal the relationship of the usul al-nahw with the other sciences of usul. First of all, in order to determine this relationship, we will take Suyūṭī's method of grammar in his work al-Iktirāh fī usūl al-nahw as a basis. The reason for this preference is that he collects and gathers the usul opinions of the previous scholars of grammar and then makes a conclusion by making a choice between them. With these features, this work provides us with a comprehensive framework in terms of the usul al-nahw. The usul al-fiqh, usul al-hadīth, usul al-theology, and logic are the other sciences that we will look for in the usul al-nahw. The aim of this study is to determine the extent to which the method of grammar, which emerged relatively later, was influenced by the usul sciences of other Islamic sciences. It is to determine which science's usul al-nahw was more influenced by the usul of other Islamic sciences. As a result of the research, it was determined that the usul al-nahw was most influenced by the usul al-fiqh among the other usul sciences. This influence is more apparent in terms of source, terminology and methodology. In addition, it has been revealed that most of the concepts and methods that make up the usul al-nahw carry a core from these sciences.