Turizm Araştırmalarında Nedensellik: Q1 Dergilerde Deneysel Tasarımın Kullanımına Yönelik Bir İnceleme

Abstract

Bu çalışmada, nedensel ilişkileri test etmede en güçlü nicel yöntem olarak kabul edilen deneysel tasarım konu edilmiştir. Deneysel tasarım yönteminin turizm araştırmalarındaki niceliksel ve niteliksel durumuna ilişkin bir anlayış geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu kapsamda turizm alanında öncü olan ve Social Sciences Citation Index (SSCI)’de taranan dergilerde, deneysel tasarım yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiş 195 araştırma makalesi, yıl sınırlaması olmaksızın incelenmiştir. Makaleler dergiler, yazarlar, yıllar ve konular bağlamında R istatistik programı ile bilimsel haritalama ve raporlama yöntemleri analiz edilmiştir. Ayrıca makaleler deney türü, deney ortamı, tasarım türü, rassal atama, manipülasyon yöntemi ve manipülasyon kontrolü gibi temel deneysel tasarım öğeleri bağlamında da analiz edilmiştir. Bulgular, 2010 yılından itibaren deneysel araştırmalarda dikkat çekici bir artış olduğunu 2016 ve sonrasında ise deneysel tasarım yöntemi kullanımının zirveye ulaştığını ortaya koymuştur. International Journal of Contemporary Hospitality Management, International Journal of Hospitality Management, Journal of Travel Research ve Tourism Management dergilerinin en fazla deneysel tasarım araştırması yayımlayan dergiler olduğu tespit edilmiştir. Destinasyon imajı, tüketici davranışı, Covid-19, tatmin, reklam vb. anahtar kelimelerin deneysel araştırmalarda ön plana çıktığı; sağlık bilinci, iyi oluş, beslenme bilgisi gibi konuların ise niş konular olduğu dikkat çekmektedir. Deneylerin çoğunlukla gerçek deney ve denekler-arası olarak tasarlandığı, rassal atama şartının sağlandığı, saha deneylerinin azınlıkta olduğu ve manipülasyon kontrolüne önem verildiği görülmüştür.