Ahşap ve mobilya sektöründe iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında yaşanan aksaklıklar

Abstract

Çalışmanın amacı, mobilya üretim süreçlerinde ortaya çıkan iş sağlığı ve güvenliği tehlikelerini belirlemek, üretim aşamalarına göre risk düzeylerini incelemek ve Hata Türleri ve Etki Analizi yöntemiyle öncelikli iyileştirme alanlarını ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında Bilecik Küçük Sanayi Sitesinde faaliyet gösteren Eroğlu Mobilya işletmesinin üretim süreci esas alınmıştır. İşletmede hammadde kabulü, ölçülendirme, kesim, delme, zımparalama, montaj, boya ve vernik uygulamaları, kurutma, depolama ve sevkiyat aşamaları ayrı başlıklar altında değerlendirilmiştir. Üretim akışının her noktasında saha gözlemleri temel alınmış, çalışanların görevleri, kullanılan makineler, malzeme hareketleri, kimyasal ürünler, depolama düzeni, temizlik uygulamaları ve acil durum koşulları birlikte incelenmiştir. Her aşamada çalışanların karşılaşabileceği makine kaynaklı yaralanmalar, ahşap tozu maruziyeti, kimyasal buharlar, yangın tehlikesi, elektrik kaynaklı riskler, ergonomik zorlanmalar, gürültü, düzensiz istifleme ve kayma düşme tehlikeleri belirlenmiştir. FMEA uygulamasında olasılık, şiddet ve tespit edilebilirlik ölçütleri kullanılmış, her tehlike için risk öncelik sayısı hesaplanmıştır. Puanlama süreci üretim alanındaki gerçek çalışma koşullarına göre yapılmış, risklerin çalışan sağlığı ve üretim sürekliliği üzerindeki etkisi birlikte ele alınmıştır. Elde edilen sonuçlar, en yüksek risklerin kesici ve delici makineler, zımparalama sırasında oluşan ince ahşap tozu, boya ve vernik işlemlerinde kullanılan yanıcı kimyasallar, uygunsuz elektrik tesisatı, yetersiz havalandırma ve düzensiz depolama alanlarında yoğunlaştığını göstermektedir. Değerlendirme sonucunda makine koruyucularının kullanılması, yerel emiş sistemlerinin etkinleştirilmesi, kimyasal depolama düzeninin kurulması, kişisel koruyucu donanım kullanımının izlenmesi, acil durum yollarının açık tutulması, yangın söndürücülerin görünür ve erişilebilir noktalara yerleştirilmesi, bakım kayıtlarının düzenli tutulması ve çalışan eğitimlerinin sahadaki gerçek tehlikelerle ilişkilendirilmesi önerilmiştir. Önerilen iyileştirmeler teknik düzenleme, idari kontrol ve davranışsal güvenlik boyutlarını kapsayan bütüncül bir yapı sunmaktadır. Araştırma, küçük ölçekli mobilya işletmelerinde iş güvenliği uygulamalarının yazılı prosedürlerle desteklenmesi, denetimlerin düzenli yapılması ve ramak kala kayıtlarının değerlendirilmesi gerektiğini göstermektedir.The aim of this study is to identify occupational health and safety hazards arising in furniture manufacturing processes, examine risk levels according to production stages, and determine priority improvement areas through the Failure Modes and Effects Analysis method. The study focuses on the production process of Eroğlu Mobilya, a furniture manufacturing enterprise operating in Bilecik Small Industrial Site. Raw material acceptance, sizing, cutting, drilling, sanding, assembly, painting and varnishing, drying, storage, and shipment were evaluated under separate stages. Field observations were used throughout the production flow, and employee tasks, machines, material movements, chemical products, storage practices, cleaning routines, and emergency conditions were examined together. In each stage, machine related injuries, exposure to wood dust, chemical vapors, fire hazards, electrical risks, ergonomic strain, noise, unsafe stacking, and slip and fall hazards were identified. In the FMEA application, probability, severity, and detectability criteria were used, and a risk priority number was calculated for each hazard. The scoring process was based on real working conditions in the production area, and the impact of risks on employee health and production continuity was assessed. The findings show that the highest risks are concentrated around cutting and drilling machines, fine wood dust generated during sanding, flammable chemicals used in painting and varnishing operations, unsuitable electrical installations, insufficient ventilation, and unsafe storage areas. As a result of the assessment, machine guards, local exhaust systems, chemical storage order, personal protective equipment monitoring, open emergency routes, visible fire extinguishers, regular maintenance records, and workplace based employee training were recommended. The proposed improvements cover technical arrangements, administrative controls, and behavioral safety dimensions. The study shows that occupational safety practices in small scale furniture enterprises should be supported by written procedures, regular inspections, and near miss records. As a result, the FMEA method was found to be an effective assessment tool that makes risks visible, ranks priorities numerically, and offers an applicable roadmap for occupational health and safety management.