BİR “İNSAN HAKKI” OLARAK “ÇEVRE HAKKI” VE TÜRK HUKUKUNDAKİ YERİ

Abstract

Çevre sorunlarının 20. yüzyılın ortalarından itibaren, başta gelişmiş batılı ülkeler olmak üzere, dünyanın pek çok yerinde insan hayatını etkilemeye başlaması, bu sorunları dünyanın en önde gelen gündem maddelerinden biri hâline getirmiştir. Pek çok düşünürün 1960’lı yıllardan itibaren konu ile ilgili kaleme aldıkları eserler, düzenlenen uluslararası konferanslar ve nihayet hazırlanan uzman raporları, konunun gündem oluşturmasında son derece etkili olmuştur. Dünya kamuoyunda çevre sorunlarına ilişkin bu tarz bir kaygının gelişmesinin en önemli sonucu ise, çevreyi korumanın en elverişli yollarından birinin, onu, hukukun bir öznesi hâline getirmek olduğu, diğer bir ifadeyle uluslararası ve ulusal düzeylerde bir çevre hukuku disiplininin inşa edilmesi gerektiği sonucuna varılmış olmasıdır. Böylesi bir hukukî perspektifin en önemli unsurlarından biri ise, hiç kuşku yok ki, ‘çevre hakkı’ kavramıdır. Bu bağlamda çalışma, ‘çevre hakkı’ kavramı üzerinde literatürde yer alan tartışmalara yer vermekte, kavramın ‘insan hakları’ arasındaki yerini tespit etmekte, tarihi gelişimi ve öğeleri üzerinde durmakta ve nihayet ‘çevre hakkı’nın Türk hukukundaki yerini tayin etmektedir.Environmental problems have become one of the most important agenda items around the world since 1950’s. The books written by many intellectuals, the international conferences and the expert reports on the issue since 1960’s were very effective in this process. The most important result of this process is the development of the idea that one of the most sufficient means of protecting the environment is to make the environment a subject of the law. In other words, it is concluded that building an environmental law in international and national contexts is so important for environmental protection and sustainability. In this context, it should also be stressed that one of the key factors of such legal perspective is the concept of ‘right to environment’. So this paper, which deals with such a key concept, ‘right to environment’, includes the debates on the concept in ecological literature, determines the place of this right in general human rights, brings out the historical development and factors of ‘right to environment’ and finally allocates the concept in Turkish law.