Sağlık harcamalarının sağlık parametreleri üzerine etkileri

Abstract

Bu çalışmanın amacı, sağlık harcamalarının sağlık parametreleri üzerindeki etkilerini incelemek ve Türkiye’nin sağlık harcamaları ile sağlık göstergelerini OECD ülkeleri ortalamalarıyla karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Sağlık harcamaları, bireylerin ve toplumların sağlık düzeyini korumak ve geliştirmek amacıyla yapılan önemli ekonomik harcamalar arasında yer almakta olup, ülkelerin sosyal ve ekonomik kalkınma düzeyleriyle yakından ilişkilidir. Çalışmada öncelikle sağlık kavramı ve sağlık hizmetlerinin tanımı, kapsamı ve özellikleri ele alınmış; koruyucu, tedavi edici ve rehabilite edici sağlık hizmetleri ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Ardından sağlık harcamaları kavramı açıklanarak kamu ve özel sektör tarafından gerçekleştirilen sağlık harcamaları değerlendirilmiştir. Araştırmanın analiz bölümünde kişi başı sağlık harcamaları, sağlık harcamalarının gayri safi yurt içi hasılaya oranı, bebek ölüm hızı ve doğumda beklenen yaşam süresi gibi temel sağlık parametreleri kullanılmıştır. 2000–2024 yılları arasındaki veriler ışığında yapılan değerlendirmeler sonucunda, sağlık harcamalarındaki artışın sağlık göstergelerinde genel olarak iyileşme sağladığı, özellikle bebek ölüm hızında düşüş ve doğumda beklenen yaşam süresinde artışla ilişkili olduğu görülmüştür. Bununla birlikte Türkiye’nin bazı sağlık göstergelerinde OECD ülkeleri ortalamasının altında kaldığı tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, sağlık harcamalarının etkinliğinin artırılması ve özellikle koruyucu sağlık hizmetlerine daha fazla ağırlık verilmesinin sağlık göstergelerinin iyileştirilmesinde önemli bir rol oynadığı sonucuna ulaşılmıştır.

The aim of this study is to examine the effects of health expenditures on health outcomes and to comparatively evaluate Turkey’s health expenditures and health indicators in relation to the OECD average. Health expenditures constitute a significant component of economic spending aimed at protecting and improving the health status of individuals and societies, and they are closely associated with countries’ levels of social and economic development. In this study, the concept of health is first discussed, along with the definition, scope, and characteristics of health services. Preventive, curative, and rehabilitative health services are then examined in detail. Subsequently, the concept of health expenditures is explained, and health expenditures incurred by the public and private sectors are evaluated. In the analysis section, key health indicators such as per capita health expenditures, the share of health expenditures in gross domestic product, infant mortality rate, and life expectancy at birth are employed. Based on evaluations using data from the period 2000–2024, the findings indicate that increases in health expenditures generally lead to improvements in health indicators, particularly through reductions in infant mortality rates and increases in life expectancy at birth. However, the results also reveal that Turkey remains below the OECD average in certain health indicators. In line with these findings, it is concluded that enhancing the efficiency of health expenditures and placing greater emphasis on preventive health services play a crucial role in improving health outcomes.