Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun İkdam gazetesindeki yazıları üzerine bir inceleme (1923)

Abstract

Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk resmî gazetesi, Sultan II. Mahmud döneminde 1 Kasım 1831 tarihinde yayımlanmaya başlayan Takvim-i Vekayi’dir. Bunu 1860 yılında Agah Efendi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval gazetesi takip eder. Böylece özel gazetelerin de önü açılmış olur. Daha sonra yayın hayatına atılan pek çok özel gazete ile birlikte gazetecilik alanındaki çeşitliliğin arttığı görülür. Bu çeşitlilik sanatçıların edebî eserlerinin yanında, sosyal ve siyasal konularla ilgili fikirlerini de halka ulaştırmasını büyük ölçüde kolaylaştırır. Birçok sanatçı gazeteyi bir kürsü gibi kullanarak buradan halka seslenir. Yakup Kadri Karaosmanoğlu da birçok gazetede yazılar yazan, başyazarlık yapan, gazeteler aracılığıyla aktif bir şekilde halka ulaşan bir sanatçıdır. Bu çalışma, basın hayatına 1894 yılında başlayan İkdam gazetesinde, Yakup Kadri’nin Cumhuriyet’e giden süreçteki sosyal, siyasi, kültürel, ekonomik, edebî meselelere yaklaşımını içerir. Yazarın 1923 yılında yayımlanan yazıları Osmanlıca aslından Latin harflerine aktarılmış ve ele aldığı konulara göre temalara ayrılmıştır. Yazılar içerik analizi yöntemi ile ele alınmıştır. Her bir yazı için öne çıkan tema belirlenerek yazılar kendi teması bağlamında tahlil edilmiştir. Gazete nüshaları taranarak bulunan yazılar Latin harflerine aktarılırken TDK yazım kuralları esas alınmıştır. İkdam gazetesinin 1 Ocak-31 Temmuz 1923 tarihli nüshalarında –yazar bu tarih aralığından sonra İkdam’da yazmayı bırakmıştır- Yakup Kadri’nin yazılarının Arap harfli hâliyle günümüze kadar geldiği ve Latin harflerine müstakil bir aktarımının bulunmadığı görülmüştür. Bu tez ile bu boşluğun doldurulması, bundan sonra yapılacak akademik çalışmalara ve literatüre katkı sağlaması hedeflenmiştir. Yazılar vasıtasıyla Cumhuriyet’e giden süreçte, yeni bir devletin temelleri atılmaya çalışılırken Yakup Kadri’nin kaleminden dönemin özellikle sosyal ve siyasi gelişmelerini takip edebilmek amaçlanır. Örneklem olarak bu gazetenin seçilme sebebi, Yakup Kadri’nin 1919-1923 yılları arasında İkdam’da başyazarlık yapması ve 1923 yılına ait nüshalardaki yazılarının çevrilmemiş olmasıdır. Çalışma sonucunda Yakup Kadri’nin o dönemde eğitim, edebiyat, sanat, siyaset, din ve ahlak gibi konularda yazdığı ve bu alanlarda gördüğü eksiklikleri sert bir üslupla eleştirdiği görülmüştür. Bu yazıların Millî Mücadeleden yeni çıkmış, yeni bir devletin temellerini atmaya çalışan ve Cumhuriyet’e doğru giden bir milletin sosyal ve siyasi durumunun anlaşılmasına katkı sağlayabileceği düşünülmektedir. Bu doğrultuda söz konusu metinlerin başvuru kaynağı niteliği taşıyabileceği kanaatine varılmıştır.The first official newspaper of the Ottoman Empire was Takvim-i Vekayi, which began publication on November 1, 1831, during the reign of Sultan Mahmud II. This was followed in 1860 by the Tercüman-ı Ahval newspaper, launched by Agah Efendi, thereby paving the way for private newspapers. Subsequently, the launch of numerous private newspapers led to increased diversity within the field of journalism. This diversity greatly facilitated the ability of artists to convey not only their literary works but also their ideas regarding social and political issues to the public. Many artists utilized the newspaper as a platform from which to address the public. Yakup Kadri Karaosmanoğlu was one such artist; he wrote articles and served as an editor-in-chief for various newspapers, actively reaching the public through these publications. This study examines Yakup Kadri’s approach to the social, political, cultural, economic, and literary issues of the period leading up to the Republic, as reflected in the İkdam newspaper a publication that began its life in 1894. The author’s articles published in 1923 were transcribed from the original Ottoman script into the Latin alphabet and categorized according to their subject matter. The articles were analyzed using the content analysis method; a primary theme was identified for each piece, and the texts were analyzed within the context of those themes. The spelling rules of the Turkish Language Association (TDK) were applied during the transcription of the articles found in the newspaper archives. It was observed that while Yakup Kadri’s articles from the İkdam issues dated January 1 to July 31, 1923, -the author stopped writing for İkdam- had survived in their original Ottoman script, they had not previously been transcribed into the Latin alphabet. This thesis aims to fill that gap and contribute to the existing literature and future academic studies. Through these articles, the study seeks to track the developments of the era particularly the social and political shifts occurring as the foundations of the new Republic were being laid as seen through Yakup Kadri’s writing. This specific newspaper was selected as the sample because Yakup Kadri served as the chief editorial writer for İkdam between 1919 and 1923, and his articles from the 1923 issues had not yet been transcribed. The study reveals that, during that period, Yakup Kadri wrote about subjects such as education, literature, art, politics, religion, and morality, harshly criticizing the shortcomings he observed in these areas. It is believed that these writings can contribute to an understanding of the social and political state of a nation that had just emerged from the National Struggle, was striving to lay the foundations of a new state, and was moving toward the Republic. Consequently, it has been concluded that these texts could serve as a valuable reference source.