Yeni Tertib Muhtasar Osmanlı Sarfı

Abstract

Anadolu sahasında Türk gramerciliği Bergamalı Kadri’nin Müyessiretü’l-Ulûm adlı eseri ile başlar. Bu eser, Anadolu sahasında kaleme alınmış mevcut ilk Türkçe gramer kitabıdır. Müyessiretü’l-Ulûm’dan Cumhuriyet dönemine dek oluşturulan gramerlerin büyük bir bölümü, birtakım sosyal ve kültürel etkenler sebebiyle Arapça gramer kuralları doğrultusunda tanzim edilmiştir. Tanzimat’tan sonra kaleme alınan Türkçe gramer kitaplarında ise gramer yazımında benimsenen yaklaşımlar iki ayrı koldan ilerler. Tanzimat’ın ilanıyla birlikte ortaya çıkan hemen her alanda Batı’yı örnek alma anlayışı Türk gramerciliğine de yansımıştır. Böylece bu dönemde ortaya koyulan gramer kitaplarının bir kısmında mevcut gelenek devam ettirilerek Arapça gramer kuralları örnek alınırken diğer bir kısmında ise Fransızcanın gramer kuralları örnek alınmaya başlanmştır. Böylece Cumhuriyet’ten önceki dönemde Türkçenin ses, şekil ve cümle özelliklerini tespit etmek amacıyla kaleme alınmış başlıca gramer kitaplarının bir kısmı Arapçanın grameri dikkate alınarak, bir kısmı da Fransızcanın grameri dikkate alınarak tertiplenmiştir. Diğer bir ifadeyle Türkçeye ait dil malzemesi, bu dillere ait daha önceden çizilmiş şablonlar içerisine yerleştirilmeye çalışılmıştır.mBu dönemde Türkçenin grameri üzerine eser ortaya koyan müellifler arasında zikredilmesi gereken isimlerdenmbiri, Türkçülük akımının ilk savunucularından olan Necib Âsım Yazıksız’dır. Necib Âsım Bey, Türkçenin tarihî gelişimini ve gramerini ele alan birden fazla eser ortaya koymuştur. İçeriğindeki konuların tertipleniş biçimi, yapılan tanımlar, sınıflandırma ve örneklendirmeler dikkate alındığında, Necib Âsım Bey’in kaleme aldığı sarf ve nahiv konulu çalışmaların da daha çok yukarıda bahsedilen birinci öbeğe, yani Arap gramerini örnek alarak eser tertipleyen tarafa yakın olduğu anlaşılır. Gerek sarf (şekil bilgisi) konulu gerekse nahiv (söz dizimi) konulu olsun, Yazıksız’ın eserlerinde Arapça gramer kitaplarına adapte olunmuş, eserlerin içeriği bu doğrultuda oluşturulmuştur. Mevcut dönemde kaleme alınan başlıca Türkçe gramer kitaplarında, büyük oranda Arapça gramer kurallarına adapte olunduğu gerçeği göz önünde bulundurulacak olursa Necib Âsım Bey’in benimsediği yaklaşımın olağan bir yaklaşım olduğu söylenebilir. Bu noktada dikkate alınması gereken asıl husus, Necib Âsım Yazıksız’ın eserlerini oluştururken ortaya koyduğu millî hassasiyet ve bu eserlerin Türk dilciliğine ve gramerciliğine sunduğu katkı olmalıdır. Yazıksız, yaşamı boyunca Türk dili ve kültürünün inceliklerini gün yüzüne çıkarmak için çabalamış, bu kapsamda Türk dili ve Türk tarihi ile ilgili pek çok eser meydana getirmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, kaleme aldığı başlıca birkaç eser dışında, Yazıksız‟ın çalışmalarıyla ilgili neredeyse hiçbir kaynakta detaylı ve tatmin edici bilgilere rastlamak mümkün olmamıştır. Özellikle Türkçenin grameri üzerine kaleme aldığı çalışmalar hususunda yeterli sayıda çalışmanın olmadığını söylemek mümkündür. Kaynakların bir kısmında bu çalışmaların sadece başlıkları ve yayım yılları verilmekle beraber bunların içerikleri ile ilgili bir bilgi aktarılmamaktadır. Bu noktadan hareketle, çalışma kapsamında Necib Âsım Bey’in Türk dili üzerine kaleme aldığı sarf ve nahiv konulu çalışmalar mümkün olduğunca ayrıntılarıyla tanıtılmaya çalışılmış; sonrasında Yeni Tertib Muhtasar Osmanlı Sarfı adlı eseri latinize edilerek konu ile ilgili eksikliğin giderilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın hem Necib Âsım Yazıksız’ın edebî kişiliği ve eserleri hem de Türkçenin grameri üzerine yapılan çalışmalara katkı sağlaması umulmaktadır.