Kur'ân'a uygunluğu açısından manzûm meâl

Abstract

Bu çalışma, Kur’ân-ı Kerim’in orijinal üslubunda yer alan şiirsellik, ritim ve musiki unsurlarından hareketle oluşturulan manzûm meâl türünün, Kur’ân’ın anlam bütünlüğü ve amacı açısından sakıncalı olup olmayacağını incelemektedir. Araştırmada öncelikle şiir ve nazım kavramlarının klasik literatürdeki karşılıkları açıklanmış; Kur’ân ve sünnette şiire yönelik olumlu–olumsuz yaklaşımlar değerlendirilmiştir. Ardından Türk-İslâm edebiyatındaki Kur’ân–şiir ilişkisini ortaya koyan örnekler incelenerek manzûm meâlin kültürel ve tarihî arka planı belirlenmiştir. Çalışma, yöntem olarak kapsamlı literatür taraması, kavram analizi ve klasik-modern kaynaklara dayalı karşılaştırmalı değerlendirme esasına dayanmaktadır. Elde edilen bulgular, Kur’ân’ın şiir olmadığı halde şiire özgü iç ritim, ses düzeni ve tasvir kudreti gibi özellikleri yüksek düzeyde taşıdığını; dolayısıyla manzûm meâl denemelerinin, anlamdan taviz verilmediği sürece Kur’ân’ın ruhuna aykırı bir girişim olmadığını göstermektedir. Ayrıca tarih boyunca şiirin, İslâm toplumlarında Kur’ân’ın anlaşılması, sevilmesi ve kültürel hayata nüfuz etmesinde önemli bir işlev gördüğü tespit edilmiştir. Sonuç olarak çalışma, manzûm meâlin prensipleri doğru belirlendiğinde ve çeviri bilinci korunarak hazırlandığında, Kur’ân’ın edebî ve estetik yönünü hedef dile daha etkili biçimde aktarabilecek özgün bir yöntem olabileceğini ortaya koymaktadır.

This study examines whether composing a manẓūm meʾāl—a poetic or metrical translation of the Qur’an inspired by the scripture’s inherent rhythmic and musical qualities—poses any risk to preserving the Qur’an’s intended meaning and message. The research first clarifies the concepts of shiʿr (poetry) and naẓm (verse) within the classical Arabic literary tradition, and evaluates Qur’anic and Prophetic perspectives on poetry and poets. It then explores examples from the Turkish-Islamic literary heritage to identify the historical and cultural background in which poetry and the Qur’an were brought together. Methodologically, the study is based on an extensive literature review, conceptual analysis, and a comparative examination of classical and contemporary sources. The findings indicate that, although the Qur’an is not poetry, it contains a remarkable internal rhythm, imagery, and phonetic harmony that approximate certain poetic features. Therefore, producing a poetic translation—provided that semantic fidelity is maintained—cannot be considered inherently problematic or contrary to the Qur’an’s spirit. The study further concludes that poetry has historically served as an important medium for conveying, understanding, and appreciating Qur’anic teachings within Islamic societies. Overall, it argues that a carefully constructed manẓūm meʾāl may offer a valuable method for reflecting the Qur’an’s aesthetic power in the target language, so long as its boundaries and methodological principles are clearly defined.