Yukarı Porsuk Bölgesi ilk Kalkolitik Dönem Yontmataş Endüstrisi

Abstract

M.Ö 6. bin’in başlarında İlk Kalkolitik Dönemde, Neolitik Dönem Marmara’sından bilinen Fikirtepe Kültüründen gelişen Porsuk Kültürü, Eskişehir’de ortaya çıkar. Erken Kalkolitik Dönem’in sonlarına doğru şekillenmeye başlayarak Geç Kalkolitik başlarına kadar devam eden bu kültürün ilk tanımlamasını Turan Efe tarafından Orman Fidanlığı kazıları ile yapmıştır. Malzemesi detaylı çalışılmış ve yayınları yapılmış olan Orman Fidanlığı ile birlikte bölgenin diğer iyi çalışılmış ve detaylı raporları yayınlanmış olan yerleşmesi Kanlıtaş Höyüktür. Ali Umut Türkcan başkanlığında Kanlıtaş Höyük kazıları ile elde edilen yontmataş aletler üzerinde yapılan incelemeler sonucunda, hammadde konusundaki çeşitlilik dikkat çekmiştir. Buradan yola çıkarak Kanlıtaş Höyük çevresinde yapılan yüzey araştırmaları ile bölgenin hammadde açısından oldukça zengin olduğu görülmüş ve yerleşimcilerin de bu bölgeyi çok iyi tanıdığı anlaşılmıştır. Bu yönüyle bölge jeoarkeoloji açısından da önem taşımaktadır. Porsuk Kültürü’nün yerleşim tipi olarak birbirine benzeyen iyi araştırılmış ve iyi korunmuş bu iki kaya sırtı yerleşmesinde Kanlıtaş Höyük hammaddeye olan erişim imkânı açısından Orman Fidanlığından ayrılır. Bu bolluk alet çeşitliliğine de yansır ve Kanlıtaş Höyük üst evrelerde dilgi teknolojisindeki gelişim ile yine Orman Fidanlığından ayrıkmaktadır. Bir diğer yandan Asmainler ve Keskaya gibi Yukarı Porsuk Kültürü’ne ait yerleşmeler de söz konusudur. Bu bildiride Porsuk Kültürüne ait yerleşmelerin yontmataş alet endüstrisi, hammadde ve tipolojik özellikleri açısından incelenerek, söz konusu yerleşmelerin benzerlikleri ve farklılıkları ortaya konmaya çalışılacaktır. Bununla birlikte aynı kültür bölgesine ait yerleşmelerde, hammaddeye erişimin, yerleşmedeki yontmataş teknolojisini nasıl şekillendirdiği de incelenmiş olacaktır.

At the beginning of the 6th millennium BC, in the Early Chalcolithic Period, the Porsuk Culture, which developed from the Fikirtepe Culture known from the Neolithic Marmara, emerged in Eskişehir. The first definition of this culture, which began to take shape towards the end of the Early Chalcolithic Period and continued until the beginning of the Late Chalcolithic, was made by Turan Efe excavations at the Orman Fidanlığı Mound. Along with the Orman Fidanlığı Mound, whose materials have been studied in detail and published, the other well-studied and detailed reported settlement in the region is Kanlıtaş Mound. As a result of the examinations conducted on the chipped stone tools obtained from the Kanlıtaş Mound excavations under the presidency of Ali Umut Türkcan, the diversity in raw materials attracted attention. Based on this, it was seen that the region was quite rich in terms of raw materials with the surface research conducted around Kanlıtaş Mound and it was understood that the settlers knew this region very well. In this respect, the region is also important in terms of geoarchaeology. In these two well-researched and well-preserved rock ridge settlements, which are similar to each other in terms of settlement type of Porsuk Culture, Kanlıtaş Mound is distinguished from Orman Fidanlığı Mound in terms of access to raw materials. This abundance is also reflected in the variety of tools, and Kanlıtaş Mound is distinguished from Orman Fidanlığı Mound again with the development of blade technology in the upper levels. On the other hand, there are also settlements belonging to the Upper Porsuk Culture such as Asmainler and Keskaya. In this report, the settlements belonging to the Porsuk Culture will be examined in terms of chipped stone tool industry, raw material and typological characteristics, and the similarities and differences of these settlements will be tried to be revealed. In addition, how access to raw materials shaped the chipped stone technology in the settlements belonging to the same cultural region will also be examined.