Sosyo-ekonomik krizlerin insan kaynakları bütçesi üzerindeki etkileri: Seramik sektöründe yönetsel stratejiler ve uyum mekanizmaları

Abstract

Enerji yoğun üretim yapısı ve dış pazarlara yüksek entegrasyonu ile Türkiye ekonomisinin stratejik kollarından biri olan seramik kaplama malzemeleri sektörü, küresel ve ulusal ölçekte yaşanan sosyo-ekonomik dalgalanmalara karşı yüksek bir duyarlılık sergilemektedir. Bu çalışmanın amacı, 2015–2025 yılları arasında yaşanan makro ölçekli krizlerin (2018 kur şoku, COVID-19 pandemisi, Rusya–Ukrayna savaşı ve enerji krizleri gibi), işletmelerin İnsan Kaynakları (İK) bütçeleri ve yönetim stratejileri üzerindeki etkilerini analiz etmektir. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği bu çalışmada, durum çalışması modeli çerçevesinde; TÜİK verileri, sektörel faaliyet raporları ve makroekonomik göstergeler üzerinden kapsamlı bir literatür-sektörel rapor incelemesi gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, elde edilen bulguların sektörel uygulamalarla örtüşme düzeyini değerlendirmek amacıyla, seramik kaplama sektöründe faaliyet gösteren üç bölgedeki işletmelerin insan kaynakları departmanı yönetici kadrolarıyla yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları, kriz türüne bağlı olarak insan kaynakları bütçelerinin farklı yönetsel refleksler geliştirdiğini göstermektedir. 2018 kur krizinde maliyet odaklı savunma stratejileri ön plana çıkarken, 2020 pandemi sürecinde çalışan sağlığı ve güvenliği merkezli koruyucu İK uygulamaları önem kazanmıştır. 2021–2022 döneminde artan talep koşulları, yetenek tutma ve işgücü sürekliliğine yönelik harcamaları artırmış; 2023–2024 stagflasyon sürecinde ise verimlilik, norm kadro ve süreç optimizasyonu odaklı İK politikaları öne çıkmıştır. Seramik kaplama malzemeleri sektöründe insan kaynakları bütçesinin, kriz dönemlerinde statik bir maliyet kalemi olmaktan çıkarak, işletmelerin örgütsel dayanıklılığını destekleyen stratejik bir uyum mekanizmasına dönüştüğü tespit edilmiştir.

The ceramic coating materials sector, a strategic component of the Turkish economy with its energy-intensive production structure and high integration with foreign markets, exhibits high sensitivity to socio-economic fluctuations experienced on a global and national scale. The aim of this study is to analyze the impact of macro-scale crises (such as the 2018 currency shock, the COVID-19 pandemic, the Russia-Ukraine war, and energy crises) experienced between 2015 and 2025 on the Human Resources (HR) budgets and management strategies of businesses. Adopting a qualitative research method, this study, within the framework of a case study model, conducted a comprehensive literature review and sectoral report analysis using Turkish Statistical Institute (TUIK) data, sectoral activity reports, and macroeconomic indicators. Furthermore, to assess the degree of congruence between the findings and sectoral practices, semi-structured interviews were conducted with the management staff of the human resources departments of businesses operating in the ceramic coating sector in three regions. The research findings indicate that human resources budgets develop different managerial responses depending on the type of crisis. While cost-focused defense strategies came to the forefront during the 2018 currency crisis, protective HR practices centered on employee health and safety gained importance during the 2020 pandemic. Increased demand in the 2021–2022 period boosted spending on talent retention and workforce continuity; and during the 2023–2024 stagflation period, HR policies focused on productivity, staffing levels, and process optimization came to the fore. It has been observed that in the ceramic coating materials sector, the human resources budget transforms from a static cost item into a strategic adaptation mechanism supporting the organizational resilience of businesses during crisis periods.