İZZ B. ABDİSSELÂM’IN ŞECERATU’L- MAÂRİF ADLI ESERİNDE BİÇİM-İÇERİK AHENGİ

Abstract

Hicri 7. Yüzyılın kuşkusuz en önemli ilmî şahsiyetlerinden kabul edebileceğimiz İzz b.Abdisselâm (öl. 660/1262), Eyyûbîler ve Memlüklüler döneminin siyasî çalkantılarınatanıklık etmiş, İslam hukukundaki ilmi hareketliliğin taklit sebebiyle donuklaştığınıgörmüş ve Müslüman toplumun ahlakî yönden yozlaştığından da müteessir olmuştur.Bu itibarla telif ettiği eserler; döneminin siyasetçilerine yön verecek, fıkhî açıdanözgünlük arz edecek ve toplum ahlakının da ıslahını gözetecek bir hüviyet arz etmiştir.Ahlaka dair eserlerinden birisi kısaca Şeceratu’l-maârif adlı telifidir. İbn Abdisselâm, bueserinde Kur’ân ve hadis edebiyatını referans alarak “en ince tafsilatına kadar ahlakıslahı” maksadını gözetmiştir. Eser orijinallik bakımından takdir edilmiş ve müşarunileyh bil’benân (parmakla gösterilen) bir özelliğe sahip görülmüştür. Bu çalışma, İbnAbdisselâm’ın mezkûr eserindeki fasılların kendi aralarındaki içerik uyumunu, fasıllaraverilen başlıklarla fasıl içindeki ayetlerin ahengini ve ahlaka dair ayetler ilemaslahatları arası ilişki kurma gibi açılardan biçim-içerik karşılaştırması yapmayıamaçlamıştır. Eserin başlığının kısaca “Marifet Ağacı” oluşundan ilham alarak eserinşekil açısından -bir ağacın gövde, dal ve yapraklar halinde bir bütünlük oluşturduğugibi- estetik bir değeri olduğu dikkat çekmiştir. Daha ziyade çalışmanın ilgili âyet vehadisleri derleme ve tasnif etme özelliğinden yola çıkılarak eserin tasnifteki üslubuincelemeye alınmıştır. Müellifin hayatı ve eserleri hakkında Türk akademisinde yeterlisayıda çalışma yapıldığı göz önüne alınarak biyografik bilgilere sadece atıftabulunulmuş ve doğrudan esere yönelik biçim-içerik incelemesine girilmiştir.