ألأحاديث التي اتفق السيوطي والزبيدي والكتاني على الحكم عليها بالتواتر مما اتفق عليه البخاري ومسلم تخريج ودراسة

Abstract

ي ف بالتطبيق العملي ويتسم ،ة مقارن وال يل تحل وال اإلستقراء منهجية يسير البحث من خالل ، أسانيد األحاديث التي يتناولها وهي سبعة أحاديث مما اتفق عليه البخاري ومسلم سندا ومتنا ودراسة ي والزبيدي والكتاني بتواتره. سيوط وحكم ا ل : البحث لهذا دوافع ال من اهم . 2 . منوال المعتنين بالصحيحين على السير . 2.2 . المعتنين باألحاديث المتواترة السير على منوال . 2.1 . اختصره ثم ، على منوال ما شرع به السيوطي األحاديث المتواترة مع أسانيدها جزء من جمع . 2.1حين استدل على وجود األحاديث كما في "نزهة النظر" من قول ابن حجر العسقالني االستفادة . 2.0يل يستح من طرق متعددة ورد الحديث فيها ، إذا المشهورة الحديث كتب في واترة بكثرة المت يقيني العلم ال التواتر فإنه يفيد شروط باإلضافة إلى باقي على الكذب أن يتواطؤوا معها عادة على طالب العلم أن يستفيد مما أشار إليه ا ). فكان لزام 02-04ص( إلى قائله ة نسبته بصح عن تلك األحاديث المتواترة الكثيرة الموجودة في تلك الكتب ويبحث ، خاتمة المحققين المشهورة. جمع األحاديث التي اتفق عليها البخاري ومسلم وحكم عليها السيوطي والزبيدي والكتاني بالتواتر؛ . 2.4 في إطار دراسة علمية واحدة. وم التواتر بشكل تطبيقي من خالل دراسة نماذج عملية، وربط التأصيل النظري تحرير مفه . 2.2 بالتطبيق. إثراء الدراسات المقارنة في علم مصطلح الحديث بجمع أقوال ثالثة من أبرز المتأخرين في باب . 2.1 الحديث المتواتر. اتر. الصحة والتو تعزيز االستدالل العلمي باألحاديث التي اجتمع لها أعلى درجات القبول من جهة . 2.2 تجمع هذه األحاديث. –فيما يظهر –سد فراغ بحثي يتمثل في عدم وجود دراسة مستقلة . 2.0تقديم مرجع علمي يمكن أن تعتمد عليه البحوث الالحقة في قضايا التواتر، والدراسات المقارنة . 2.24 بين كتب الحديث. األحاديث التي وصفها كبار إبراز القيمة العلمية للصحيحين من خالل بيان ما اشتمال عليه من . 2.22 الحفاظ بالتواتر . iii تيسير الوصول إلى األحاديث المتواترة للباحثين وطالب الدراسات العليا، مع توثيق مصادر . 2.21 الحكم عليها وتحليلها علمي ا. : من أهمها ، لى منطلقات أساسية دراسة إ تستند هذه ال . 1يضا عند ليه أ والكتاني، متفقا ع أن يكون الحديث الذي اتفق على تواتره السيوطي والزبيدي . 1.2 الشيخين سندا ومتنا. وإنما نقصد الجزء المشترك بين الشيخين ، ن بأكمله حديث الشيخي إثبات تواتر ال نقصد . 1.1السيوطي والزبيدي والكتاني في كتبهم التي وأورده ، وغيرهما من أصحاب المصنفات الحديثية . جمعت األحاديث المتواترة : هيف البحث هذا ا بنى عليه ي ي الت ت تساؤال ال أما . 1الت يدها ماز بينما أسان بالتواتر، البعض عليها حكم األحاديث التي هل تحققت شروط التواتر في . 1.2 ؟ متفرقة في المصنفات الحديثية ؟ من جملة تلك األحاديث أو معنى لفظا المتواتر نسبة ما هي . 1.1 ؟ ه الشيخان هو كالمتواتر معنى ق علي بأن ما اتف ح ما حقيقة ما نقله الكتاني عن ابن الصال . 1.1 : يلي ما هذه الدراسة تضمنت . 0عة فصول وجز، وسب الحديث المتواتر بشكل م ب التعريف ثم ف بعلم الحديث ي عر ت يحتوي على مدخ لباألحاديث التي تتعلق بالقتال والحدود ألهميتها، ثم أحاديث المناقب تبدأ ؛ تضم سبعة أحاديث ثين: األول يدرس األسانيد بتخريج طرقها وتحديد رواتها مبح فصل على مل كل ت ويش . والرقاق ، نتائج المالحظات على األسانيد الثاني يتضمن المبحث ، و وما يرد حولها من مالحظات ومداراتها ثم ، فقهية الو والفوائد اللغوية ، ة في األمصار انتشار الرواي بيان و ، ومقارنة المتون ، شجرة األسانيد و جع البحث. الخاتمة والتوصيات ومرا الكلمات المفتاحية : . الكتاني–مرتضى الزبيدي –لسيوطي ا-مسلم -البخاري -المتواتر الحدي

This research employs inductive, analytical, and comparative methodologies, featuring practical application in the takhrīj (hadith extraction and attribution) and examination of the chains of transmission (asānīd) for seven hadiths. These hadiths are agreed upon by Al-Bukhārī and Muslim in both chain (sanad) and text (matn), and were classified as mutawātir (mass-transmitted) by Al-Suyūṭī, Al-Zabīdī, and Al-Kattānī. Key Motivations for the Study * Following Scholarly Tradition: Walking in the footsteps of scholars dedicated to AlṢaḥīḥayn and mutawātir hadiths. * Compilation of Mutawātir Hadiths: Gathering a selection of mutawātir hadiths alongside their chains, expanding on the effort initiated and summarized by Al-Suyūṭī. * Applying Ibn Ḥajar’s Insight: Utilizing Ibn Ḥajar al-ʿAsqalānī’s premise in Nuzhat al-Naẓar regarding the abundance of mutawātir hadiths in famous, authenticated works across generations when their routes multiply to a degree that custom precludes collusion on falsehood. * Comparative & Applied Terminology: Combining agreed-upon hadiths (Muttafaq ʿAlayh) classified as mutawātir by Al-Suyūṭī, Al-Zabīdī, and Al-Kattānī into a single framework; bridging theoretical hadith terminology with practical application; and enriching comparative hadith studies. * Filling a Research Gap: Addressing the absence of an independent study on this specific synthesis, serving as a reliable academic reference, and highlighting the scholarly value of Al-Ṣaḥīḥayn. * Accessibility: Facilitating access to mutawātir hadiths for researchers through rigorous documentation and critical analysis. Core Principles * The hadith must be classified as mutawātir by Al-Suyūṭī, Al-Zabīdī, and Al-Kattānī, and agreed upon by Al-Bukhārī and Muslim in both sanad and matn. * The study does not aim to prove the tawātur of the entire text within Al-Ṣaḥīḥayn, but rather the shared core segment compiled in the specialized mutawātir literature. Research Questions Are the conditions of tawātur fulfilled in hadiths whose chains remain dispersed across various hadith compilations? * What is the proportion of verbal (lafẓī) versus conceptual (maʿnawī) tawātur among these hadiths? * What is the reality of Al-Kattānī’s quotation from Ibn al-Ṣalāḥ that hadiths agreed upon by Al-Bukhārī and Muslim are effectively equivalent to conceptual mutawātir? Structure of the Study The research consists of an introduction covering basic hadith terminology and a brief definition of Al-Ḥadīth al-Mutawātir, followed by seven chapters analyzing seven hadiths (prioritizing topics of warfare/legal punishments, followed by virtues and heartsoftening traditions). Each chapter contains two sections: * Chain Analysis: Takhrīj of transmission routes, identification of narrators, pivotal links (madār), and critical notes on chains. * Textual and Synthesis Analysis: Summary of chain observations, a diagram of transmission trees (shajarat al-asānīd), textual comparison, geographic distribution of narrations, linguistic/jurisprudential recommendations, and bibliography. benefits, followed by a conclusion, Keywords: Mutawātir Hadith, Al-Bukhārī, Muslim, Al-Suyūṭī, Murtaḍā al-Zabīdī, AlKattānī.

Bu Çalışma Şunları İçermektedir: Hadis ilminin tanımı، konusu، gayesi، bölümleri، önemi، rivayetlerin musanniflere ulaşma yolları ve bu alandaki temel eserlerin ele alındığı bir giriş bölümüyle başlamaktadır. Ardından usulcüler ve muhaddislere göre mütevatir hadisin tanımı ve şartları، muhaddislerin hadislerde tevatürün tahakkuk edip etmediği hususundaki ihtilafları ve bu konuda eser yazan en önemli âlimler ele alınmıştır. Mütevatirin ilim ifade etme hakikati، lafzî ve manevî tevatür arasındaki farklar ile İbnü's-Salâh'ın "Buhârî ve Müslim'in ittifak ettiği şeyler manen mütevatir gibidir" şeklindeki görüşünün tahkiki incelenmiştir. Daha sonra Süyûtî، Zebîdî ve Kettânî'nin mütevatir olarak hükmettiği ve Buhârî ile Müslim'in isnat ve metin yönüyle ittifak ettiği hadisler، mezkûr âlimlerin ortak rivayetleri mukayese edilerek sunulmuştur; bu vasfı taşıyan yedi hadis tespit edilmiştir. Araştırma، önemi sebebiyle öncelikle kıtal ve hudûd konularına dair hadislerle başlayıp، ardından menâkıb ve rikak hadislerini ele alan yedi bölümde incelenmiştir. Her bir bölüm iki alt başlıktan oluşmaktadır:  Birinci Bölüm: Tarîklerinin tahrici، râvilerinin ve medarlarının tespiti ve bunlarla ilgili mülahazaları içeren isnat incelemesi.  İkinci Bölüm: İsnatlar hakkındaki mülahazaların neticeleri، isnat şeması، metinlerin mukayesesi، rivayetin mısırlardaki (şehirlerdeki/merkezlerdeki) yayılımının gözlemlenmesi، dil ve fıkıh yönünden faydalar. Ardından sonuç، tavsiyeler ve kaynakça yer almaktadır. Netice: Araştırma sonucunda، altı hadiste tevatürün tahakkuk ettiği، bir hadiste ise tahakkuk etmediği şu şekilde ortaya konmuştur: 1. Birinci Hadis: "İnsanlar 'Lâ ilâhe illallah' deyinceye kadar onlarla savaşmakla emrolundum." 2. İkinci Hadis: "Çocuk döşek içindir، zina edene ise mahrumiyet (taşlanmak) vardır." 3. Üçüncü Hadis: İmam'a ulaştıktan sonra had konusunda şefaatte bulunmanın nehyedilmesi. 4. Dördüncü Hadis: "İnsanların en hayırlısı benim asrım، sonra onları takip edenler، sonra da onları takip edenlerdir." 5. Beşinci Hadis: "Musa'ya göre Harun'un konumu ne ise، benim yanımda da senin konumunun o olmasından razı değil misin?" 6. Altıncı Hadis: "Hesapsız olarak cennete girecek yetmiş bin kişi..." 7. Yedinci Hadis: Havz hadisi. Hadislerin Değerlendirilmesi: Birinci hadisin tarîkleri on üç râvi yoluyla sahih olarak gelmiştir; ikincisi yirmi bir râvi yoluyla rivayet edilmiştir; üçüncü hadis ise altı râvi tarafından rivayet edilmiştir —bu sayı، Süyûtî، Zebîdî ve Kettânî'nin hadisin mütevatir hükmünü alabilmesi için şart koştuğu on râvi (kesret) sayısına ulaşmamaktadır; dolayısıyla onların tevatüründe ittifak ettikleri hadislerden sayılmaz. Her ne kadar bunu eserlerinde zikretmiş olsalar da isnatlarını tahkik etmemişlerdir—. Dördüncü hadisi on iki râvi، beşincisini on bir râvi، altıncısını on altı râvi، yedincisini ise yirmi yedi râvi rivayet etmektedir. Hadislerin tahrici، isnatlarının incelenmesi، isnat ağaçlarının (şemalarının) çıkarılması، râvilerin، medarların ve mısırlardaki (şehirlerdeki) yayılımlarının gözlemlenmesi neticesinde; hadislerde tevatür şartlarının altı hadiste tahakkuk ettiği، "had konusunda şefaatin nehyi" konusundaki hadisin ise meşhur derecesinde kaldığı görülmüştür. Son olarak araştırma; ulaşılan bu neticelerin uzun bir zincirin sadece küçük bir halkası olduğunu vurgulayarak; âlimlerin mütevatir olarak hükmettikleri hadisleri derledikleri eserlerin isnatlarını incelemek ve tevatür şartlarının tahakkuk edip etmediğini tetkik etmek üzere bu yolda yürümeye devam edilmesini tavsiye etmektedir. Böylece bu şartlar nazari (teorik) olmaktan çıkıp bu hadisler üzerinde pratik bir uygulamaya dönüşecektir; bu da araştırmacılar için geniş bir alan ve "sahihlerin en sahihine" yönelik bir ihtimam teşkil etmektedir. Ve hamd âlemlerin 1