Çevre vergileri, ekonomik büyüme ve sürdürülebilirlik üçgeni: Teorik bir çerçeve ve yaklaşımlar

Abstract

Sanayileşme ve hızlı nüfus artışı ile birlikte doğal kaynakların sınırsız kullanımı, küresel ölçekte geri dönülemez ekolojik tahribatlara yol açmıştır. Bu süreçte ekonomik büyüme hedeflenirken çevresel maliyetlerin göz ardı edilmesi, devletleri piyasa odaklı ve kamusal çözüm arayışlarına yöneltmiştir. Bu çalışmanın temel amacı, çevre vergilerinin ekonomik büyüme ve sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle olan ilişkisini teorik bir zeminde incelemektir. Çalışmada ilk olarak dışsallıkların içselleştirilmesini amaçlayan Pigouvian vergiler, çevre vergilerinin istihdam ve büyümeye katkısını savunan Çifte Yarar Hipotezi ve çevre düzenlemelerinin inovasyonu teşvik ettiğini öne süren Porter Hipotezi ele alınmıştır. İkinci aşamada Avrupa Birliği ve OECD ülkelerindeki enerji, karbon ve atık vergisi gibi uygulamalar karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Son bölümde ise Türkiye’deki çevre temizlik, motorlu taşıtlar ve özel tüketim vergisi gibi mevcut uygulamalar değerlendirilmiş; Türkiye’nin sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda bu vergilerin mali amaçlardan ziyade çevresel davranışı yönlendirici birer politika aracı olarak etkinleştirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Unlimited use of natural resources alongside industrialization and rapid population growth has led to irreversible global ecological degradation. The neglect of environmental costs while pursuing economic growth has driven states toward market-oriented and public policy solutions. This study aims to examine the complex relationship between environmental taxes and the objectives of economic growth and sustainable development on a theoretical basis. The study first addresses fundamental theoretical approaches, including Pigouvian taxes aimed at internalizing externalities, the Double Dividend Hypothesis which suggests environmental taxes can contribute to employment and growth, and the Porter Hypothesis which argues that environmental regulations stimulate innovation. In the second stage, environmental tax practices such as energy, carbon, and waste taxes in European Union and OECD countries are analyzed comparatively. In the final section, current practices in Turkey, such as Environmental Cleaning Tax, Motor Vehicle Tax, and Special Consumption Tax, are evaluated. The study concludes that for Turkey to achieve its sustainable development goals, these taxes should be transformed into effective policy instruments that guide environmental behavior rather than being used primarily for fiscal revenue purposes.