Mısır-sorgum birlikte ekim sisteminde ot ve silaj verimi ile yem kalitesinin belirlenmesi ve yaşam döngüsü değerlendirmesi

Abstract

Bilecik ilinde 2023 ve 2024 yıllarında yürütülen bu çalışma, silajlık mısır (SM) ve sorgum-sudanotu melezi (SSM) bitkilerinin yalın ekimleri ile kendi aralarında ve ayçiçeği ve soya fasulyesi ile birlikte ekimlerinin (yalın SM, yalın SSM, yalın SF, yalın AY, %75 SM + %25 SSM, %50 SM + %50 SSM, %25 SM + %75 SSM, %50 SM + %50 SF, %50 SSM + %50 SF, %50 SM + %50 SF ÜG-, %50 SSM+ %50 SF ÜG-, %50 SM + %50 AY, %50 SSM + %50 AY) verim, yem kalitesi ve çevresel etkilerinin karşılaştırılması amacıyla yürütülmüştür. Elde edilen sonuçlara göre işlemlerin kuru ot verimleri, kuru otta ham protein verimleri, ADF, NDF ve kondense tanen içerikleri sırasıyla 1212.0 – 2813.3 kg da-1, 89.59- 254.2 kg da-1, % 37.56 – 43.30, % 48.04 – 73.47 ve % 0.507 – 0.748 arasında değişmiştir. Ele alınan işlemlerin silaj verimleri ve silaj ham protein verimleri 3246.4- 7535.7 kg da- ve 414.8 - 708.9 kg da-1 arasında değişmiş olup, silajların besin madde kompozisyonunun (ADF, NDF, NYD, kondense tanen) ve fermantasyon kalitesinin (pH, Flieg puanı, organik asit içerikleri) hayvan besleme açısından yeterli düzeyde olduğu saptanmıştır. Yapılan yaşam döngüsü değerlendirmesinde (YDD) ise incelenen on bir çevresel etki kategorisinden altısında (ATPF, ÖP, KIP, İTP, DEP, OTİP) en düşük çevresel yük %25 SM + % 75 SSM, iki etki kategorisinde (AP ve FOOP) %50 SM + %50 SSM, iki etki kategorisinde (AP ve FOOP) yalın sorgum-sudanotu melezi ve TSEP kategorisinde yalın ayçiçeği işleminde belirlenmiştir. Yalın soya fasulyesi ekiminin ise 11 etki kategorisinin 10 tanesinde en fazla çevresel etkiye neden olduğu belirlenmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, SM+SSM karışık ekim sistemlerinin, aynı istatistiksel grupta yer alan verimleri ve kabul edilebilir yem kalitesi ile SM ekimine alternatif olabileceği, özellikle iklim değişikliği nedeniyle artan sıcaklıklar, azalan ve düzensizleşen yağış koşullarında hayvan yemi arz güvenliğine katkı sağlayabileceğini göstermiştir. Bununla birlikte YDD sonuçlarına göre incelenen 11 etki kategorisinden altısında en düşük çevresel etkiye sebep olan %25 SM + % 75 SSM karışık ekim sisteminin öncelikli olarak, iki kategoride en düşük çevresel etkiye sebep olan %50 SM + %50 SSM ekim sisteminin ise alternatif olarak önerilebileceği değerlendirilmiştir.This study, conducted in Bilecik province during 2023 and 2024, aimed to compare the yield, forage quality, and environmental impacts of sole and intercropping systems involving silage maize (SM) and sorghum-sudangrass (SSM), as well as their combinations with sunflower (AY) and soybean (SF). The evaluated treatments were: sole crops of SM, SSM, SF, AY and 75% SM + 25% SSM, 50% SM + 50% SSM, 25% SM + 75% SSM, 50% SM + 50% SF, 50% SSM + 50% SF, 50% SM + 50% SF (UG-), 50% SSM + 50% SF (UG-), 50% SM + 50% AY, and 50% SSM + 50% AY intercropping systems. In hay evaluation, the dry matter yields, crude protein (CP) yields in dry matter, ADF, NDF, condensed tannin, and RFV ranged from 1212.0 to 2813.3 kg da⁻¹, 89.59 to 254.2 kg da⁻¹, 37.56–43.30%, 48.04–73.47%, 0.507–0.748%, and 70.37–106.76, respectively. Silage yields and silage crude protein yields of the treatments varied between 3246.4–7535.7 kg da⁻¹, 414.8–708.9 kg da⁻¹, respectively. The nutrient composition (ADF, NDF, RFV, condensed tannin) and fermentation quality (pH, Flieg score, organic acid content) of the resulting silages were determined to be sufficient for animal nutrition. LCA revealed that, among the eleven categories evaluated, the 25% SM + 75% SSM in six categories (ATPF, EP, GWP, HT, ODP, METP), the 50% SM + 50% SSM in two categories (AP, POCP), the sole SSM in two categories (ATPE, TETP) and the sole AY in one category (FETP) resulted in the lowest environmental burdens. Conversely, the sole SF accounted for the highest environmental burdens in 10 of the 11 categories. The findings suggest that SM + SSM intercropping systems can be recommended as alternatives to SM by their yield values and forage quality. Such systems may contribute to feed supply security under conditions of increasing temperatures and decreasing and irregular precipitation caused by climate change. Moreover, based on the LCA results, the 25% SM + 75% SSM intercropping system is prioritized due to its lowest environmental impact across six categories, while the 50% SM + 50% SSM system can be considered as an alternative, given its relatively low environmental impact in two categories.