Akciğer kanserindeki risk faktörlerinin çok kriterli karar verme yöntemleriyle değerlendirilmesi

Abstract

Bu çalışma akciğer kanseri riskini etkileyen faktörlerin önem değerleri ve risk faktörleri arası ilişkileri, Çok Kriterli Karar Verme (ÇKKV) yöntemlerinden karmaşık sistemlerin açıklanmasında etkili olan DEMATEL yöntemi ile analiz edilmiştir. Bu faktörler akciğer kanseri olma riskini etkileyen altı ana faktör olarak literatürden derlenerek belirlenmiştir. Ana faktörler “sigara kullanımı’’, “pasif sigara içiciliği”, “genetik faktörler ve ailede kanser öyküsü’’, “diyet ve obezite’’, “mesleki kanserojenlerin etkisi’’ ve “hava kirliliği’’ olarak incelenmiştir. Çalışma birbiri ile ilişkili olan altı ana akciğer kanseri risk faktörlerinin ilişkilerini anlamak ve bu var olan ilişkilerin etkilerini değerlendirme amacıyla yapılmıştır. DEMATEL yöntemi uzman görüşü ile faktörler arası ilişkileri net bir biçimde tanımlayarak, her bir faktörün etkilenen faktör mü yoksa etkileyen faktör mü olduğunu net bir biçimde ortaya koymaktadır. Bu çalışma onkoloji alanında tecrübesi ve bilgisi olan dört uzman doktorun görüşleri alınarak, faktörün önem derecelerini ve ilişkilerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak belirlenen altı ana faktörün önem dereceleri birbirinden farklıdır. Risk sıralamasına göre ilk sırada “mesleki kanserojenlerin etkisi”, ikinci sırada “sigara kullanımı”, üçüncü sırada “pasif sigara içiciliği”, dördüncü sırada “diyet ve obezite”, beşinci sırada “hava kirliliği”, altıncı sırada “genetik faktörler ve ailede kanser öyküsü” yer almaktadır. Akciğer kanseri risk ağırlıklarının belirlenmesi; kanser oluşumunun önlenmesi, erken teşhis, tedavi planı ve halk sağlığı açısından gerekli bir stratejidir. Belirlenen bu sıralama, kaynakların verimli kullanılmasına, toplumun bilinçlenmesine ve tedavi planın olumlu sonuçlar vermesine yardımcı olmaktadır.

This project analyzed the importance levels of the factors affecting the risk of lung cancer and the relationships between risk factors using the DEMATEL method, which is effective in explaining complex systems from the Multi-Criteria Decision Making (MCDM) methods. These factors were determined by compiling literature as six main factors affecting the risk of lung cancer. The main factors were examined as “smoking”, “passive smoking”, “genetic factors and family history of cancer”, “diet and obesity”, “effect of occupational carcinogens”, “air pollution”. The study was conducted to understand the relationships between the six main lung cancer risk factors that are interrelated and to evaluate the effects of these existing relationships. The DEMATEL method clearly defines the relationships between the factors with expert opinion, and clearly reveals whether the factor in question is an affected factor or an affecting factor. In this study the opinions of four specialist doctors with experience and knowledge in the field of oncology were taken and the importance levels and relationships of the factor were revealed. As a result, the importance weights of the six main factors determined are different from each other, but according to the most important risk ranking, the first is “the effect of occupational carcinogens”, the second is “smoking”, the third is “passive smoking”, the fourth is “diet and obesity”, the fifth is “air pollution”, and the sixth is “genetic factors and family history of cancer”. Determining lung cancer risk weights is a necessary strategy for preventing cancer, early diagnosis, treatment planning and public health. This ranking helps in efficient use of resources, raising public awareness and ensuring that the treatment plan yields positive results.