Fiil Baplarının Anlam Farklılığının Kur’an Yorumuna Etkisi

Abstract

Hayat rehberimiz olan Kur’an’ı yaşayabilmek öncelikle onu doğru anlayabilmemize bağlıdır. Onu doğru anlayabilmenin de bazı şartları bulunmaktadır. Bu anlamda sarf, nahiv, belağat vb. alet ilimlerinin bilinmesi gerekmektedir. Bu ilimlerden biri olan sarf ilmi, kelime durumlarını ve kelimeyle ilgili kuralları incelemektedir. Fiillerin türetilmesi ile ilgili kaideler ve fiil baplarının özellikleri de sarf ilmi altında tetkik edilir. Fiil, cümlede çok önemli bir öğeyi teşkil ettiği için cümleyi anlamada büyük bir öneme sahiptir. Kur’an ayetleri söz konusu olduğunda bu önemin daha fazla artacağında kuşku yoktur. Arapça fiil bapları kendi içinde farklı anlam özelliklerini barındırmaktadır. Fiil baplarının taşıdığı anlam farklılıklarının Kur’an yorumuna kaçınılmaz bir etkisi bulunmaktadır. Söz gelimi أَغْفَلَ “ağfele” fiili “gafil kıldı” anlamında da değerlendirilebilmektedir; “gafil buldu” anlamında da takdir edilebilmektedir. İlkinde ta‘diye (geçişlilik) mânası ortaya çıkarken, diğerinde vicdân (bir hâl üzere bulma) mânasıyla anlaşılabilmektedir. Buna göre Kehf 28’inci âyette geçen,وَلَا تُطِعْ مَنْ أَغْفَلْنَا قَلْبَهُ عَن ذِكْرِنَا ifadesinde ilgili fiil, iki şekilde tercüme edilebilir: “Kalbini zikrimizden gafil kıldığımız kimseye itaat etme” şeklindeki ta‘diye anlamıyla ve “Kalbini zikrimizden gafil bulduğumuz kimseye itaat etme” şeklindeki vicdân anlamıyla. Dolayısıyla Arapça fiil baplarının farklı anlam özellikleri taşıması nedeniyle tefsir veya tercüme faaliyetine etkisi olmaktadır. Bu nedenle de muhtemel mânalardan hangisinin, hangi nedenle tercih edileceği hususu önem kazanmaktadır. Örneğin Mehmet Ülkar’ın “Arap Dilinde Mezîd Fiiller ve Bakara Sûresi İncelemesi” isimli yüksek lisans çalışması, sadece Bakara Sûresi bağlamında mezid fiil baplarını ele almış ve bunların tercümeye etkisi üzerinde durulmamıştır. Bünyamin Arvasi’ye ait “Sarf İlminde İf‘âl Babı ve Taşıdığı Anlamlar” isimli makale de İf‘âl babını taşıdığı anlamlar üzerinden değerlendirmiştir. Ancak fiil baplarının anlam farklılıklarının Kur’an tercümesine etkisine dair herhangi spesifik bir çalışma bulunmamaktadır. Bu alandaki boşluk sebebiyle bu çalışmamızda, fiil baplarının taşıdığı anlamlar verilerek, konuya örnek teşkil edecek bazı âyetler üzerinden bu anlam farklılıklarının Kur’an yorumuna etkisi incelenmeye çalışılacaktır. Böylece Kur’an’ı yorumlamada kaynak dile vakıf olmanın ehemmiyeti nazara verilmiş olacaktır.