Sahabilerin hayatını konu alan ilkokul dönemi çocuk kitaplarının din eğitimi bakımından incelenmesi

Abstract

Bu araştırmada, Dört Halife’nin hayatını konu alan ilkokul dönemi çocuk kitapları din eğitimi açısından incelenmiştir. Araştırmanın amacı; söz konusu eserlerin biçimsel özelliklerini, dil ve anlatım yapılarını, çocukların gelişim düzeylerine uygunluğunu, dinî içeriklerini ve değer aktarım biçimlerini din eğitimi bakımından değerlendirmektir. Bu kapsamda yirmi yedi çocuk kitabı araştırmaya dâhil edilmiştir. Araştırma nitel araştırma yöntemi kapsamında literatür taraması ve doküman analizi tekniği kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma sonucunda, incelenen eserlerin önemli bir bölümünün Dört Halife’yi çocuklara tanıtma, sahabe sevgisi kazandırma ve dinî-ahlaki değerleri örnek şahsiyetler üzerinden aktarma bakımından işlevsel olduğu belirlenmiştir. Eserlerde Hz. Ebû Bekir’in daha çok sadakat ve fedakârlık, Hz. Ömer’in adalet ve cesaret, Hz. Osman’ın haya ve cömertlik, Hz. Ali’nin ise ilim ve cesaret değerleriyle öne çıkarıldığı tespit edilmiştir. Değerlerin tarihî olaylar ve somut davranış örnekleri aracılığıyla sunulması, ilkokul dönemi çocuklarının gelişim özellikleri açısından olumlu bulunmuştur. Bununla birlikte bazı eserlerde uzun ve yoğun metinlere, açıklanmayan dinî ve tarihî kavramlara, çok sayıda kişi ve yer adına, soyut anlatımlara, sınırlı görsel kullanıma ve ayrıntılı şiddet tasvirlerine yer verildiği görülmüştür. Ayrıca saygı ifadelerinin kullanımında tutarsızlıklar, kaynak gösterme eksiklikleri, temel İslam kaynaklarıyla örtüşmeyen bazı bilgiler ve bazı eserlerde belirli mezhepsel yorumların öne çıktığı anlatımlar tespit edilmiştir. Sonuç olarak Dört Halife’yi konu alan çocuk kitaplarının din eğitimi açısından etkili olabilmesi için çocukların gelişim düzeylerine uygun bir dil ve anlatımla hazırlanması, dinî kavramların açıklanması, tarihî bilgilerin güvenilir kaynaklara dayandırılması ve pedagojik hassasiyetlerin gözetilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

This study examines primary school-age children’s books on the lives of the Four Caliphs from the perspective of religious education. The study aims to evaluate the formal features, language and narrative structures, developmental appropriateness, religious content, and methods of value transmission in the selected works. Within this scope, twenty-seven children’s books were included in the study. The study was conducted using a literature review and document analysis within the framework of qualitative research. The findings revealed that a considerable proportion of the examined works had significant potential to introduce the Four Caliphs to children, foster affection for the Companions, and convey religious and moral values through exemplary figures. The books predominantly associated Abu Bakr with loyalty and self-sacrifice, Umar with justice and courage, Uthman with modesty and generosity, and Ali with knowledge and courage. The presentation of values through historical events and concrete examples of behaviour was considered appropriate for the developmental characteristics of primary school-age children. Nevertheless, some of the works contained lengthy and dense passages, unexplained religious and historical concepts, numerous personal and place names, abstract expressions, limited use of illustrations, and detailed depictions of violence. In addition, inconsistencies in the use of expressions of respect, deficiencies in source citation, information that did not correspond with fundamental Islamic sources, and narratives in which particular sectarian interpretations were emphasised were identified in certain works. Consequently, it was concluded that, for children’s books on the Four Caliphs to serve as effective resources for religious education, they should employ language and narrative techniques appropriate to children’s developmental levels, explain religious concepts clearly, base historical information on reliable sources, and observe pedagogical sensitivities.