Çevresel faktörlerin tarımsal üretim üzerindeki asimetrik etkisi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye’de tarımsal verim dinamiklerini iklim değişkenleri, çevresel baskı göstergeleri ve teknolojik kapasite çerçevesinde 1961-2024 dönemine ait yıllık verilerle incelemektedir. Tarımsal verim göstergesi olarak buğday, mısır, arpa, pamuk, şeker pancarı ve patates için hektar başına üretim miktarları kullanılmıştır. Çevresel baskı, kişi başına CO2 emisyonu ve kişi başına ekolojik ayak izi göstergeleriyle temsil edilmiştir. Böylece çevresel baskının hem dar hem de geniş boyutları karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Analizde ARDL ve doğrusal olmayan ARDL (NARDL) sınır testi yaklaşımları kullanılmıştır. Bulgular, çoğu üründe değişkenler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisi bulunduğunu göstermektedir. Ancak uzun dönem verim dinamiklerini belirleyen unsurlar ürünlere göre değişmektedir. Bazı ürünlerde makineleşme belirleyici olurken, bazı ürünlerde çevresel baskı göstergeleri daha güçlü etkiler ortaya koymaktadır. Ayrıca çevresel baskının üretim üzerindeki etkisinin kullanılan göstergeye göre farklılaştığı görülmektedir. NARDL sonuçları, iklim, çevresel baskı ve teknolojik faktörlerdeki artış ve azalışların üretimi simetrik biçimde etkilemediğini göstermektedir. Bu durum, tarımsal üretim sürecinin doğrusal olmayan ve yön-bağımlı bir uyum yapısına sahip olduğunu ortaya koymaktadır. Genel olarak bulgular, Türkiye’de tarımsal verimin iklim koşulları, çevresel baskı ve teknolojik uyum kapasitesinin etkileşimiyle şekillendiğini göstermekte ve tarım politikalarında ürün-spesifik, sürdürülebilirlik odaklı ve esnek stratejilerin gerekliliğine işaret etmektedir.

This study examines the dynamics of agricultural productivity in Türkiye within the framework of climate variables, environmental pressure indicators, and technological capacity, using annual data for the 1961-2024 period. Agricultural productivity is measured by yield per hectare for wheat, maize, barley, cotton, sugar beet, and potatoes. Environmental pressure is represented by two indicators, namely per capita CO2 emissions and per capita ecological footprint, allowing for a comparative assessment of both the narrow and broader dimensions of environmental stress. The analysis employs ARDL and nonlinear ARDL (NARDL) bounds testing approaches. The findings show that a long-run cointegration relationship exists for most crops. However, the main determinants of long-run productivity differ across products. While mechanization emerges as a key factor for some crops, environmental pressure indicators play a more pronounced role for others. The results also suggest that the impact of environmental pressure on production varies depending on the indicator used. The NARDL results reveal that positive and negative changes in climate conditions, environmental pressure, and technological factors do not affect production symmetrically. This indicates that agricultural production follows a nonlinear and direction-dependent adjustment process. Overall, the findings suggest that agricultural productivity in Türkiye is shaped by the interaction of climate conditions, environmental pressure, and technological adaptation capacity, highlighting the importance of product-specific, sustainability-oriented, and flexible agricultural policies.