SAĞLIK GÖSTERGELERİNİN EKONOMİK BÜYÜMEDE ROLÜ:TÜRKİ CUMHURİYETLER ÜZERİNE BİR PANEL REGRESYON ANALİZİ

Abstract

Ekonomik büyümenin sağlanması ve istikrarlı hale getirilmesi, gelişmiş ve gelişmekteolan ülkelerin önem verdiği konuların başında yer almaktadır. Bu açıdan bakıldığında,literatürde ekonomik büyüme sürecinde beşeri sermayenin önemine vurgu yapan çalışmalarıneğitim ve sağlık alanına yoğunlaştığı görülmektedir. Bu araştırmada sağlığın ekonomik büyümeüzerindeki etkisinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Araştırma kapsamında “sağlıkgöstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi nedir?” sorusuna cevap aranmaktadır.Araştırmada, sağlık göstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki etkisi bir panel veri analizi iletest edilmektedir. Bu çerçevede Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan veTürkmenistan’ın 1995-2014 dönemi yıllık verileri kullanılmaktadır. Araştırmada sağlıkgöstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeki açıklayıcı etkisi kurulan dört ayrı modelde testedilmektedir. Ekonomik gösterge değişkenleri olarak gayri safi yurtiçi hâsıla, hane halkı nihaitüketim harcaması, ihracat, ithalat, işsizlik, dış borç stoku ve tüketici fiyat endeksikullanılmaktadır. Sağlık gösterge değişkenleri olarak ise kişi başına düşen sağlık harcaması,bebek ölüm oranı, yenidoğan ölüm oranı, beş yaş altı çocuk ölüm oranı ve anne ölüm oranıkurulan modellerin her birine dâhil edilmektedir. Modellerin tahmini için havuzlanmış en küçükkareler metodu (Pooled OLS) kullanılmaktadır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre; çokludoğrusal bağlantı varsayımı vif (variance inflation factor) testi ile test edilmekte olup, panelingeneli için ortalama vif değerleri modellerde çoklu doğrusal bağlantı sorunu olmadığınıgöstermektedir. Değişen varyans varsayımı White testi ile test edilmekte olup, test sonucuolasılık değerleri modellerde değişen varyans sorunu olmadığını göstermektedir. Birimler arasıotokorelasyon varsayımı Wooldridge testi ile test edilmekte olup, test sonucu elde edilen olasılıkdeğerleri modellerde otokorelasyon sorunu olmadığını göstermektedir. Sonuç olarakaraştırmada kurulan modellere göre sağlık göstergelerinin ekonomik büyüme üzerindeistatistiksel olarak anlamlı bir etkisi tespit edilememiştir.