İran sinemasında Afgan göçmenlerin temsili

Abstract

Bu çalışma, İran sinemasında Afgan göçmenlerin temsillerini inceleyerek, sinemasal anlatıların göçmenlerin sosyal, kültürel ve ekonomik deneyimleriyle nasıl ilişkilendirildiğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. 1979 Sovyet işgali sonrasında İran’a yönelen yoğun Afgan göçü, ülkede kalıcı bir toplumsal yapı oluşturmuş; bu durum İran sinemasında kimlik, aidiyet, dışlanma ve görünmez emek gibi temaların belirginleşmesine yol açmıştır. Araştırma kapsamında, Afgan göçmen temsiline dair güçlü örnekler sunan Bisikletçi (1987, Mohsen Makhmalbaf), Djomeh (2000, Hassan Yektapanah) ve Baran (2001, Majid Majidi) filmleri amaçlı örneklem yöntemiyle seçilmiştir. Nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiş; filmler anlatı yapısı, karakter kurgusu ve tematik boyutlar açısından eleştirel söylem analizi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Çözümlemeler, Afgan göçmenlerin İran sinemasında çoğunlukla güvencesiz emek koşulları içinde, toplumsal olarak marjinalleştirilmiş ve “öteki” konumunda temsil edildiğini göstermektedir. Bisikletçi, göçmenliğin ekonomik sömürü ve hayatta kalma mücadelesini güçlü bir metafor üzerinden aktarırken; Djomeh, kültürel uyumsuzluk ve kabul görme arayışını gündelik hayat pratikleri aracılığıyla görünür kılmaktadır. Baran filmi ise göçmenlik deneyimini kimlik, sevgi ve fedakârlık temalarıyla ilişkilendirerek daha insani ve empatik bir anlatı sunmaktadır. Bununla birlikte, filmlerdeki Afgan karakterlerin çoğunlukla edilgen figürler olarak kurgulanması, kolektif özneleşme ve direnç alanlarının sınırlı kaldığını göstermektedir. Bu çalışma, İran sinemasının Afgan göçmenlerin görünürlüğünü artırma ve toplumsal duyarlılık oluşturma potansiyeline sahip olduğunu ortaya koyarken, temsil biçimlerinin hâlen belirli kalıplar ve sınırlar içinde şekillendiğini de göstermektedir. Göç ve sinema ilişkisini ele alan literatüre katkı sunan araştırma, göçmen temsillerinin daha çok boyutlu ve kapsayıcı biçimde ele alınmasının önemine dikkat çekmektedir.This study aims to examine the representations of Afghan migrants in Iranian cinema, revealing how cinematic narratives relate to the social, cultural, and economic experiences of migrants. The massive Afghan migration to Iran following the 1979 Soviet invasion created a lasting social structure in the country; this led to the prominence of themes such as identity, belonging, exclusion, and invisible labor in Iranian cinema. Within the scope of the research, the films The Cyclist (1987, Mohsen Makhmalbaf), Djomeh (2000, Hassan Yektapanah), and Baran (2001, Majid Majidi), which offer strong examples of Afghan migrant representation, were selected using purposive sampling. A qualitative research approach was adopted; the films were evaluated within the framework of critical discourse analysis in terms of narrative structure, character development, and thematic dimensions. The analyses show that Afghan migrants are mostly represented in Iranian cinema in precarious working conditions, socially marginalized, and in the position of "the other." The Cyclist conveys the economic exploitation and struggle for survival of migrants through a powerful metaphor; Djomeh makes cultural incompatibility and the search for acceptance visible through everyday life practices. The film Baran, on the other hand, offers a more humane and empathetic narrative by relating the experience of migration to themes of identity, love, and sacrifice. However, the fact that Afghan characters in the films are mostly portrayed as passive figures shows that the areas of collective subjectivation and resistance remain limited. This study reveals that Iranian cinema has the potential to increase the visibility of Afghan migrants and create social awareness, while also showing that the forms of representation are still shaped within certain patterns and boundaries. Contributing to the literature on the relationship between migration and cinema, the research draws attention to the importance of addressing migrant representations in a more multi-dimensional and inclusive way.