Türk modernleşmesi sürecinde Mithat Paşa

Abstract

Bu çalışma, Türk modernleşmesinin en önemli figürlerinden bir olan Mithat Paşa’nın modernleşme anlayışı ve politikaları üzerine odaklanmaktadır. Mithat Paşa’ya kadar Osmanlı’daki reform çabaları, daha çok devletin içte ve dışta etkinliğini artırmaya dönük politikalardan ibaretti. Mithat Paşa ise modernleşmenin nesnel koşullarını hazırlama ve onu bir toplumsal değişim süreci haline sokma yönünde bir seferberlik başlattı. Zira ona göre Batı karşısında alınan yenilgiler dizisine son vermek için, devletle birlikte toplumsal yapıda da modernleşme yönünde bir açıklık yaratmak gerekiyordu. Böylesi bir sahici değişimin manivelası ise ekonomiydi. Bu nedenle o, kırk yılı aşan devlet hizmeti süresince iktisadi kalkınma konularına özel bir önem atfetti. Zira Batı’dan aktarılan modern kurum ve değerler, ancak onlara kaynaklık eden iktisadi koşulların yaratılması durumunda işlerlik kazanabilirdi. Türk modernleşmesi üzerine yeniden düşünmek ve bu süreçte atılan adımların niçin kimi zaman aksi sonuçlar verebildiği sorusuna cevap bulmak açısından Mithat Paşa’nın çabaları bir gösteren işlevi görebilecek düzeydedir. Ki zaten bu çalışmayı yönlendiren en temel motivasyon da budur.