Özel gereksinimli bireylerin manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine erişebilirliği (Bilecik örneği)

Abstract

Erişilebilirlik, engelli bireylerin temel hak ve özgürlüklerden diğer bireylerle eşit koşullarda yararlanabilmesini sağlayan temel ilkelerden biridir. Manevi danışmanlık ve rehberlik hizmetlerinin sunulduğu camiler, mescitler ve hizmet binalarının erişilebilir olması; bireylerin yalnızca fiziksel mekânlara ulaşabilmesi açısından değil, aynı zamanda dinî yaşama katılımı, sosyal bütünleşmesi ve manevi destek hizmetlerinden eşit biçimde yararlanabilmesi bakımından da önem taşımaktadır. Bu araştırmada Bilecik il merkezinde faaliyet gösteren camiler, mescitler ve manevi danışmanlık hizmeti sunan kurumların erişilebilirlik durumları değerlendirilmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi ve saha gözlemi birlikte kullanılmıştır. Veri toplama sürecinde hizmet binaları ve ibadethaneler için hazırlanan erişilebilirlik kontrol formları uygulanmış, elde edilen bulgular ulusal ve uluslararası erişilebilirlik standartları ile evrensel tasarım ilkeleri doğrultusunda analiz edilmiştir. Araştırma sonucunda özellikle bina girişleri, rampalar, merdivenler, asansörler, abdesthaneler, tuvaletler, yönlendirme sistemleri ve ortak kullanım alanlarında önemli erişilebilirlik eksikliklerinin bulunduğu belirlenmiştir. İncelenen birçok yapıda tekerlekli sandalye kullanıcıları ile görme ve işitme engelli bireylerin bağımsız hareket etmelerini sağlayacak düzenlemelerin yeterli düzeyde olmadığı görülmüştür. Bunun yanında bazı ibadethanelerde gerçekleştirilen fiziksel düzenlemelerin erişilebilirlik açısından olumlu uygulama örnekleri oluşturduğu da tespit edilmiştir. Sonuç olarak erişilebilirliğin yalnızca mimari bir düzenleme olmadığı; insan hakları, sosyal katılım, din özgürlüğü ve fırsat eşitliği ilkeleriyle doğrudan ilişkili olduğu değerlendirilmiştir. Araştırma kapsamında kamu kurumları, yerel yönetimler ve Diyanet İşleri Başkanlığı başta olmak üzere ilgili kurumlara yönelik çeşitli öneriler geliştirilmiştir.

Accessibility is one of the fundamental principles ensuring that individuals with disabilities benefit from fundamental rights and freedoms on an equal basis with others. The accessibility of mosques, prayer rooms and spiritual counseling service buildings is important not only for physical access but also for participation in religious life, social inclusion and equal access to spiritual support services. This study examines the accessibility of mosques, prayer rooms and institutions providing spiritual counseling services in the city center of Bilecik. A qualitative research design was employed by using document analysis and field observation. Accessibility assessment forms were applied to the selected buildings, and the findings were evaluated in line with universal design principles and national and international accessibility standards. The findings indicate significant deficiencies in building entrances, ramps, stairs, elevators, ablution areas, toilets, guidance systems and common-use spaces. Many buildings lacked appropriate arrangements enabling independent access for wheelchair users and individuals with visual or hearing impairments. Nevertheless, several positive accessibility practices were also identified. The study concludes that accessibility should be considered not merely as an architectural requirement but also as an issue of human rights, equality, freedom of religion and social inclusion. Various recommendations are proposed for public institutions, local governments and the Presidency of Religious Affairs to improve accessibility standards