SÂSÂNÎLER DÖNEMİ İRAN SARAYINDA BİR GÖKTÜRK GELİNİ: FAKIM

Abstract

Tarihin birçok döneminde güçlü devletlerarasında büyük siyasi ittifaklar meydana gelmiştir. Bu ittifakların birçoğu siyasi evliliklerle pekiştirilmiştir. Bu siyasi evliliklerden bir tanesi de Sâsânîler ve Göktürkler arasında meydana gelmiştir. Her iki tarafın Akhûnlara karşı oluşturdukları siyasi ittifakın sonucunda; İstemi Yabgu'nun kızı Fakım, Sâsânî hükümdarı I. Hüsrev ile evlenmiş ve İran sarayına gelin olarak gitmiştir. Asya'nın bu iki büyük gücü arasında sağlanan ittifak Akhûn devletinin sonunu getirmiştir. Bundan dolayı Sâsânîler ve Göktürkler arasında tesis edilen bu ittifak tarihin önemli gelişmelerinden birisi olarak kabul edilmektedir. Akhûn devletinin yıkılmasının ardından Göktürkler ve Sâsânîler arasında siyasi çekişmeler ortaya çıkmış ve iki taraf arasındaki ittifakın ömrü kısa sürmüştür. Akhûn coğrafyasının paylaşımıyla ilgili ihtilaflar iki tarafı kendi arasında savaşmak zorunda bırakmıştır. Buna rağmen İran sarayına giden gelinin ülkesine geri dönmediğini ve İran sarayındaki varlığını devam ettirdiğini görmekteyiz. Bu gelinin adı bazı İslam tarihi klasik kaynaklarında Kakım şeklinde de geçmektedir. Fakat aynı kaynaklar babası İstemi'den de Kakım şeklinde bahsederler. Bundan dolayı Fakım adının, Kakım adının yanlış yazımı sonucunda bir müstensih hatasından kaynaklanmış olabileceği de ihtimal dâhilindedir. İran sarayına gelin olarak giden bu kızın, babası İstemi Yabgu gibi, güçlü bir kişiliğe sahip olduğunu görmekteyiz. Bunun en büyük delili I. Hüsrev'in ardından oğlu IV. Hürmüz'ü İran tahtına çıkarabilmesidir. I. Hüsrev'in, İranlı eşlerinden olan evlatlarından birisinin yerine, yabancı bir millete ait olan eşinden dünyaya gelmiş evladının tahta çıkması, Fakım'ın İran sarayındaki gücünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma için ilk olarak İslam öncesi dönem İran tarihinden bahseden en alakalı klasik kaynaklar taranmıştır. Elde edilen bilgiler çağdaş tarihçilerin konuyla alakalı olan güncel çalışmalarındaki bilgilerle karşılaştırılmıştır. Eldeki veriler üzerinde bir değerlendirme yapılarak konuyla ilgili bazı çıkarımlar yapılmış ve sonuç kısmında ortaya konulmaya çalışılmıştır.