Hüküm Verme Etiği Üzerine Bir Değerlendirme

Abstract

İnsan, toplu yaşamak durumunda olan mükemmel bir varlık olarak yeryüzünde hayatiyetini sürdürmektedir. Birlikte yaşamanın ortaya çıkardığı olumlu durumların yanı sıra birçok olumsuz- lukla da mücadele etmektedir. Ortaya çıkan problemler bireyler arası olmanın yanında aileler, sülaleler, köyler, kentler ve hatta milletler arasında bile ortaya çıkmaktadır. Ortaya çıkan sıkıntı- ların mutlaka çözüme kavuşturulması gerekmektedir. Bu sıkıntıları ve problemleri büyümeden çözüme kavuşturacak olanlar yöneticilerin atadıkları hâkimlerdir. Devlet yöneticileri toplumun birlikte yaşamasının sağlıklı bir şekilde sürdürülmesinden ve mesul olduğu insanların mutlu ol- malarından sorumludurlar. Böyle olunca da onların belirli özelliklere sahip olmaları gerekmekte- dir. Fârâbî’den başlamak üzere İslâm ahlak felsefesi üzerinde görüş belirten düşünürler bu özellik- ler üzerinde değerlendirmeler yapmışlar ve onları ortaya koymuşlardır. Yöneticilerin en önemli görevi toplumda eşitlik ve adaleti uygulamaktır. İbn Haldun’un tespitiyle yöneticiler toplumda adalet ve eşitliği görevlendirecekleri hâkimler vasıtasıyla sağlayacaklardır. Hüküm verme etiği, ahlak ile adaletin tesis edilmesini gerçekleştirmek olarak ifade edilmektedir. Hüküm vericinin karar vermesinde etkili olan temel değerlerin başında adaletin geldiğinin özümsenmesi sonucu karara varmak olan hüküm verme, ahlak felsefesinin de önemli bir alanını teşkil etmektedir. Hâ- kimler sıradan görevliler değildirler. Onlar erdemleri yaşam tarzına dönüştürmüş bireyler olmalı- dırlar. Aynı zamanda onlar toplumda adalet ve eşitliğin uygulayıcıları olarak mutluluğun teminatı olacaklardır. Hâkimler devlet başkanının genel vasıflarını olabildiğince hâiz olmalıdırlar. İbn Haldun onların ilimleri yetkinlikle güçlenmiş, uygulamada kararlı, âdil ve takvâ sahibi olmaları- nın önemli olduğunu belirtir. Hâkimlerin âdil, yetkin ve kararlı olmaları bugün de toplumun hu- zur ve mutluluğunun teminatı olarak değerlendirilmektedir. İbn Haldun’un bu değerlendirmeleri günümüze de yol göstermektedir.