Dinim İslâm Kitabı'nın din eğitimi açısından incelenmesi

Abstract

Yaygın din eğitimi, bireylerin farklı yaşam evrelerinde ortaya çıkan dinî bilgi, beceri ve tutum ihtiyaçlarını karşılamayı amaçlayan esnek ve kapsayıcı bir öğrenme alanı olarak, Türkiye’nin din eğitimi politikalarında önemli bir yer edinmiştir. Bu eğitim türü, özellikle yetişkinlerin dini öğrenme taleplerine uygun biçimde geliştirilen programlar ve materyaller aracılığıyla hem bireysel dinî gelişimi desteklemekte hem de toplumsal dinî bilinç ve farkındalığın güçlendirilmesine katkı sunmaktadır. Bu bağlamda, yetişkinlere yönelik İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları’nda kullanılan ders materyallerinin, içerik ve yapı bakımından bilimsel ölçütlere göre değerlendirilmesi; yaygın din eğitimi uygulamalarının niteliğini belirleme açısından önemli bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, Türkiye’de Diyanet İşleri Başkanlığı tarafından yürütülen yaygın din eğitimi faaliyetleri içinde yer alan yetişkinlere yönelik İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları’nda kullanılan “Dinim İslâm” kitabını, din eğitimi çerçevesinde ele almaktadır. Yetişkinlere yönelik din eğitiminin temel materyallerinden biri olarak kullanılan bu kitabın, İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları Öğretim Programı’yla ilişkisinin sistematik biçimde incelenmemiş olması, literatürdeki belirgin bir boşluğa işaret etmektedir. Bu yönüyle çalışma hem program-kitap uyumunun hem de yetişkin din eğitimi materyallerinin nitelikleri üzerine kapsamlı bir değerlendirme sunma amacı taşımaktadır. İnceleme sürecinde kitabın içerik düzeni, benimsediği yaklaşım ve ilkeleri, öğretim yaklaşımı, kazanımlarının işlenişi ve kullandığı dil-üslup yapısı; İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları Öğretim Programı’nın ilgili öğrenme alanlarıyla karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Analiz, “Dinim İslâm” ders kitabı ile İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları Öğretim Programı'nın Temel Öğretim Dini Bilgiler Öğrenme Alanı konuları (itikat, ibadet, ahlak, siyer) ile sınırlı tutulmuştur. Çalışma nitel araştırma yaklaşımı doğrultusunda yürütülmüş; program ve ders kitabı, bağlamsal bütünlük dikkate alınarak doküman analizi tekniğiyle incelenmiştir. Elde edilen bulgular, kitabın genel anlamda programın amaçladığı pedagojik yönelimle örtüştüğünü, ancak kitabın; içerik derinliği ve etkinliklerin çeşitliliği açısından geliştirilmesi gereken noktalar taşıdığını göstermektedir. Bu bütüncül değerlendirmenin, İhtiyaç Odaklı Kur’an Kursları’nda kullanılan temel ders materyalinin niteliğine ilişkin kapsamlı bir perspektif sunarak hem mevcut literatürdeki boşluğu doldurması hem de yetişkin din eğitimi materyallerinin geliştirilmesine yönelik bir temellendirme ortaya koyması öngörülmektedir.

Non-formal religious education has gained a significant position within Türkiye’s religious education policies as a flexible and inclusive learning domain designed to meet individuals’ religious knowledge, skills, and attitudinal needs that emerge at various stages of life. This type of education supports both individual religious development and the strengthening of societal religious awareness through programs and materials specifically developed to address adults’ religious learning demands. In this context, evaluating the instructional materials used in adult-oriented Needs-Based Qur’an Courses in terms of their content and structure according to scientific criteria represents a key requirement for determining the quality of non-formal religious education practices. This study examines the “Dinim İslâm” textbook -one of the primary materials used in adult religious education within the Needs-Based Qur’an Courses conducted under the Presidency of Religious Affairs in Türkiye- within the framework of religious education. Within this framework, the study aims to provide a comprehensive evaluation of both the alignment between the curriculum and the textbook and the characteristics of adult religious education materials. During the review process, the organization of the book’s content, the approaches and principles it adopts, its instructional approach, the manner in which learning outcomes are addressed, and its language and stylistic structure were evaluated through comparison with the relevant learning domains of the Needs-Based Qur’an Courses Curriculum. The analysis was limited to the topics of the Basic Religious Education Learning Domain (belief, worship, morality, and the life of the Prophet) within the “Dinim İslâm” textbook and the Needs-Based Qur’an Courses Curriculum. The study was conducted in line with a qualitative research approach; the curriculum and the textbook were examined through document analysis, with careful attention to contextual coherence. The findings indicate that, in general terms, the book is consistent with the pedagogical orientation intended by the curriculum; however, they also demonstrate that the book contains aspects requiring further development, particularly with regard to the depth of content and the diversity of instructional activities. It is anticipated that this holistic evaluation will offer a comprehensive perspective on the quality of the primary instructional material used in Needs-Based Qur’an Courses, thereby both addressing a gap in the existing literature and providing a foundational framework for the development of adult religious education materials.