İslam hukukunda sorumluluk bağlamında aile ve baba rolü

Abstract

Dijitalleşen dünyada nesiller arasında bir köprü vazifesi gören aile kurumu kendisini oluşturan bireyleriyle saygın ve toplumda otorite bir konumdadır. Anne, baba ve çocuklardan oluşan, geleceği inşa etmede ilk basamak olan aile huzurlu bir toplumun çekirdeğidir. Aile bilincine sahip bireylerin kendini, varoluşunu, hayatın detaylarını doğru anlamlandırabilmesi için gereken davranış biçimlerini bilip uygulamaları, maddi-manevi eğitimle sosyal çevrede etkili ve sağlıklı iletişim kurmaları önem oluşturmaktadır. Ortaya çıkan bu hususlar hem İslam Hukuku açısından hem de toplumsal huzurun temin ve sağlıklı bir ailenin oluşturulup korunması açısından dikkat çekmekle birlikte ahlaki ve dini açıdan da önemli soruları beraberinde gündeme getirmektedir. Yapılan çalışmalar özelde aileyi genelde ise tüm insanlığı etkilemesiyle sorumlulukların ciddiyetini ortaya çıkardığından konunun İslam Hukuku açısından da ele alınması, aileyi oluşturan ve temel direği diye adlandırılan “babanın” sorumluluklarını ve sınırlarını belirlemeyi gerekli kılmaktadır. İslam Dini insanı en şerefli varlık olarak kabul eder ve bireylere sorumluluklar yükler. Bu durumda ailenin ayakta kalabilmesi, toplumsal barışın, huzurun, dünya ve ahiret mutluluğunun temin edilebilmesi için aile bireylerinin görevlerinin farkına varması ve yüklendiği sorumluluğun gereğinin yapılması için İslam hukukunda yer alan neslin korunması kavramının yeniden değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu makalede, İslam Dininin temel kaynakları olan Kur’an Sünnet ışığında babanın sorumlulukları, İslam Dini açısından ailenin korunması için gereken sosyal ve psikolojik mesuliyetler ve bu alandaki ahlaki problemler ele alınmıştır. Öncelikle aile ve baba kavramlarının tanımı yapılmış, Kur’an ve Sünnette aile örnekleri ve karşılaştırması yapılmıştır. Ardından İslam dininin temel kaynakları Kur’an ve sünnet ışığında aileyi oluşturan bireylerden olan babanın sorumluluğu fıkhi çerçevededeğerlendirilmiştir. Fıkıhta yer alan zaruriyyat ilkesi, neslin ve fıtratın korunması gibi temel prensipler çerçevesinde sosyal, psikolojik ve ahlaki sınırlara vurgu yapılmıştır. Özellikle çocukların fıtratının korunması, dini ve dünyevi eğitim haklarının karşılanması, çocuğun nafakasının temini, şahıs ve mal varlığının korunması, sevgi ve güven tesisi, rol model olma, sağlıklı iletişim dili oluşturma gibi psikolojik ve sosyolojik normları tesis etmede ebeveyn olarak babanın sorumluluğunun büyük olduğu sonucuna varılmıştır. Netice itibariyle 21. Yüzyılın Müslüman dünyasında toplumda değişen ve gelişen uygulamalarda eksikliği problemlere yol açan ve güncel bir konu olan baba kavramını, İslam Dininin çizmiş olduğu sınırları, bireyin ve toplumun hak ve sorumluluklarını dikkate alarak çözüm üreten bir değerlendirme sunulması amaçlanmıştır.In a digitalizing world, the family institution, serving as a bridge between generations, holds a respected and authoritative position in society through its individual members. Comprising mothers, fathers, and children, the family is the core of a peaceful society and the first step in building the future. For individuals with family consciousness to correctly understand themselves, their existence, and the details of life, it is crucial for them to know and apply the necessary behaviors, and to establish effective and healthy communication in their social environment through material and spiritual education. These emerging issues are significant not only from the perspective of Islamic Law but also for ensuring social peace and the establishment and preservation of a healthy family, bringing along important ethical and religious questions. As the conducted studies highlight the seriousness of responsibilities by affecting the family in particular and all humanity in general, it necessitates addressing the topic from the perspective of Islamic Law, and defining the responsibilities and boundaries of the "father," who is considered the cornerstone of the family. Islam regards humans as the most honorable of creatures and imposes responsibilities on individuals. In this context, for the family to endure, for social peace, tranquility, and happiness in this world and the hereafter to be secured, it is necessary to re-evaluate the concept of "preservation of lineage" (neslin korunması) found in Islamic law, ensuring that family members realize their duties and fulfill their entrusted responsibilities. This article examines the responsibilities of the father in the light of the fundamental sources of Islam, the Qur'an and Sunnah, as well as the social and psychological responsibilities required for the preservation of the family from an Islamic perspective, and the ethical problems in this field. Firstly,the concepts of family and father are defined, and examples of families and comparisons with their families are made in the Qur'an and Sunnah. Subsequently, the father's responsibility, as one of the individuals forming the family, is evaluated within the fiqh (Islamic jurisprudence) framework, in light of the Qur'an and Sunnah. Emphasis is placed on social, psychological, and ethical boundaries within the framework of fundamental principles such as the "principle of necessities" (zaruriyyat) and the "preservation of lineage and innate disposition" (neslin ve fıtratın korunması) in fiqh. It is concluded that the father, as a parent, bears great responsibility in establishing psychological and sociological norms, especially in preserving children's innate disposition (fitra), meeting their religious and worldly education rights, providing for their sustenance, protecting their person and property, establishing love and trust, being a role model, and creating a healthy communication language. Consequently, the aim is to present an evaluative solution to the current and problematic concept of the father in the Muslim world of the 21st century, considering the boundaries set by Islam and the rights and responsibilities of the individual and society.