Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarında kadına dair meseleler

Abstract

Başlangıçta Heyet-i Müşavere adıyla ve Müşavere ve Dinî Eserler İnceleme Kurulu isimleri altında hizmet vermiş olan bugünkü Din İşleri Yüksek Kurulu, Diyanet İşleri Başkanlığı’nın en önemli merkez birimi olarak faaliyet göstermiştir. Araştırmamızda Din İşleri Yüksek Kurulu fetvalarında gerek web sitesinde gerek Fetvalar adlı eserinde geçen kadına dair meselelerin incelenmesi ve derli toplu bir araya getirilmesi hedeflenmektedir. Araştırmamıza konu olan kadını doğrudan ve dolaylı yoldan etkileyen, ilgilendiren soru ve sorunlar, hayat şartlarının değişmesiyle çözüm için beklemekte olan yeni meselelerin meydana gelmesi, dinî bilgilerde uzman kimseleri söz konusu meselelerin çözümü için harekete sevk etmiştir. Geçmişte içtihat ehliyetine sahip müçtehitlerden, günümüzde ise alan uzmanlarından üretilen bu çözümler ve dinî bakış açısının adı olan fetvanın, Hz. Peygamberin zamanından günümüze kadar Müslümanların dinî hayatı ile günlük yaşantılarının düzenlenmesi ve hakikate yönlendirilmesinde, dinî bilgilerin güncelliğinin muhafaza edilmesinde etkili olduğu malumdur. Kadın siyasal, sosyal, ekonomi ile hukuk gibi alanlarda bilhassa aile hayatındaki konumu itibariyle ve farklı yönleriyle en çok tartışılan konulardan biri olarak güncelliğini korumuştur. Tarihsel süreç içinde kadının hak ve sorumlulukları konusunda üretilen bilginin bireysel ve toplumsal alana yansıması zor olmuştur. Önemini ve güncelliğini devam ettiren kadın konusunun metodik, bilimsel ve sağlıklı bir zeminde ele alınması bir zorunluluktur. Konumuz olan kadına dair meselelerin fetvalarda değerlendirilen yönlerinin neler olduğu Din İşleri Yüksek Kurulu Fetvalar Kitabında incelenmiş, Kurul’un fetva serdederken izlediği yöntem, dinî soruları cevaplandırırken esas alınan ilke ve kriterlere değinilmiştir. Dokümantasyon yöntemiyle literatür taranarak hazırlanan çalışmada Kurul’un 1086 fetvasından oluşan ‘Din İşleri Yüksek Kurulu Fetvalar Gözden Geçirilmiş İlaveli Baskı’ eserinden kadın kavramı taratılarak veri toplanmış, içinde kadın kavramı geçen fetvalar tertip edilmiştir. Ayrıca konu anlam ve bütünlüğü çerçevesinde yapılan diğer çalışmalardan da belirli ölçülerde istifade edilmiştir. Kurulun genel itibarıyla tez konumuzla ilgili geniş ve çok yönlü çalışmalar yaptığı, söz konusu meselelerle alakadar olduğu ve toplumu çeşitli platformlardan bilgilendirdiği bilinmektedir.

The High Council of Religious Affairs (Din İşleri Yüksek Kurulu), initially known as "Heyet-i Müşavere" (Consultation Board) and "Müşavere vedinîEserler İnceleme Kurulu" (Consultation and Religious Works Examination Board), has operated as the most crucial central unit of the Presidency. This research aims to examine and systematically compile the fatwas of the High Council of Religious Affairs concerning women. The fatwas which directly and indirectly affect and concern women, have prompted scholars with ijtihad (independent reasoning) competency to seek solutions for new issues that arise due to changing life conditions. The fatwa, which is the name given to the solutions and ijtihad-based approaches produced by mujtahid scholars, has been instrumental in regulating and guiding the religious life of Muslims and maintaining the contemporaneity of fiqh (Islamic jurisprudence) since the time of Prophet Muhammad. Since the beginning of humanity, the position of women, whether in family life or in political, legal, social, and economic spheres, has remained one of the most debated and current topics from various perspectives. Historically, it has been challenging for the knowledge produced regarding women's rights and responsibilities to be reflected in individual and societal domains. It is therefore essential to address the topic of women, which continues to be significant and current, on a methodical, scientific, and sound basis. This study has examined how issues women in the fatwas within the High Council of Religious Affairs Fatwa Book, striving to gather these scattered fatwas under various headings into a cohesive whole, maintaining thematic integrity. Prepared using a qualitative research method, the study involved collecting data through interviews with authorized individuals and performing document analysis. It is known that the Council generally conducts comprehensive and multifaceted studies related to our thesis topic, engages with these issues, and informs the public through various platforms. However, it was concluded that some official, written, publicly available, and TV channel fatwas were not sufficiently clear or detailed, and that there was a need for a separate work within the framework of thematic integrity.