6 Şubat 2023 depremlerinde farklı maruziyet gruplarının psikolojik durumlarını belirlemeye yönelik bir çalışma

Abstract

6 Şubat 2023’te Pazarcık ve Elbistan merkezli meydana gelen 7.7 ve 7.6 büyüklüğündeki Kahramanmaraş depremleri, modern Türkiye tarihinde en geniş yıkım alanına ve en yüksek can kaybına yol açan afetlerden biri olmuştur. Geniş bir coğrafyayı etkileyen bu felaket, toplum genelinde olduğu gibi afet müdahale çalışanlarında ve depremi sosyal medya aracılığıyla takip eden bireylerde de ciddi psikolojik sonuçlar doğurmuştur. Bu araştırmada, deprem sonrası arama kurtarma faaliyetleri veya yardım amacıyla deprem bölgesine giden bireyler ile depreme ilişkin haber, bilgi ve görüntülere sosyal medya yoluyla maruz kalan/takip eden bireylerin deprem sonrası travma düzeyi (DSTD), travma sonrası büyüme (TSB) ve çok boyutlu algılanan sosyal destek düzeylerini (ÇBASD) etkileyen faktörlerin belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini Bilecik ilinde görev yapan 112 Acil Sağlık Hizmetleri personelleri, AFAD, UMKE, AKUT, BŞEÜ ve diğer kurumlardan olmak üzere deprem bölgesine giden 83 kişi ile depremi sosyal medya yoluyla takip eden 114 kişi olmak üzere toplam 197 katılımcı oluşturmaktadır. Veriler çevrimiçi anket yoluyla toplanmış; kişisel bilgi formu, DSTDBÖ, ÇBASDÖ ve TSBÖ kullanılmış, analizler IBM SPSS Statistics 31.0 programı ile yapılmıştır. Bulgular, deprem bölgesine giden grupta cinsiyet, medeni durum, psikiyatrik tanı, psikososyal destek alma, gelir düzeyi, yoğun hissedilen duygu, kayıp deneyimleri, eğitim durumu, görev yılı, bölgede kalınan gün sayısı ve ekip türü gibi değişkenlerde anlamlı farklılıklar olduğunu göstermiştir. Sosyal medya yoluyla maruz kalan/takip eden grupta ise cinsiyet, gelir düzeyi, yoğun hissedilen duygu, takip edilen sosyal medya platformu, kullanım süresi, psikososyal destek alma durumu ve kayıp deneyimleri açısından anlamlı farklılıklar saptanmıştır. İki grup karşılaştırıldığında, anlamlı farkın yalnızca TSBÖ’de ortaya çıktığı; deprem bölgesine giden grubun TSBÖ toplam puanının (x̅=47,72) sosyal medya grubundan (x̅=43,28) daha yüksek olduğu ve özellikle yaşam felsefesinde değişim alt boyutunda anlamlı farklılık bulunduğu belirlenmiştir (p<0,05).

The 7.7 and 7.6 magnitude Kahramanmaraş earthquakes, which occurred on February 6, 2023 in Pazardzhik and Elbistan, have been one of the disasters that have led to the largest destruction area and the highest loss of life in the history of modern Turkey. This disaster, which affected a wide geography, had serious psychological consequences in disaster response workers and individuals who followed the earthquake through social media, as well as throughout the society. In this research, it is aimed to determine the factors affecting the post-earthquake trauma level (PTSS), post-traumatic growth (PTG) and multi-dimensional perceived social support levels (MPSS) of individuals who go to the earthquake region for search and rescue activities or assistance purposes and individuals who are exposed to/follow news, information and images about the earthquake through social media. The sample of the study consists of 112 Emergency Medical Services personnel working in Bilecik province, 83 people from AFAD, UMKE, AKUT, BŞEU and other institutions who went to the earthquake region and 114 people who followed the earthquake through social media. Data collected via online survey; Personal information form, DSTDBÖ, ÇBASDÖ and TSBÖ were used, and the analysis was made with IBM SPSS Statistics 31.0 program. Findings showed significant differences in variables such as gender, marital status, psychiatric diagnosis, receiving psychosocial support, income level, intense emotion, experiences of loss, education status, mission year, number of days stayed in the region and team type in the group going to the earthquake zone. In the group exposed/followed through social media, significant differences were found in terms of gender, income level, intense emotion, social media platform followed, duration of use, psychosocial support and loss experiences. When the two groups are compared, the significant difference appears only in TSBÖ; It was determined that the total TSBÖ score of the group going to the earthquake zone (x ̅ = 47,72) was higher than the social media group (x ̅ = 43,28) and there was a significant difference in the sub-dimension of change, especially in the philosophy of life (p <0.05).