Antik çağ astronomisinin Sâsânîler dönemi astronomisine etkileri

Abstract

Gök cisimlerinin spiral hareketlilik yasalarını inceleyen astronomi, Antik çağlar boyunca birçok önemli medeniyetin ihtiyaç odaklı merkezinde yer almıştır. Dolayısıyla Antik dönemlerde çıplak gözle seçilebilen gökyüzündeki yedi gezegen ve tahayyül ettikleri on iki burç yeryüzündeki her türlü bilgiyle ilişkilendirilmiştir. Mutlak suretle spekülatif bir tarzın sonucu olarak tevlit olan astronomi, zamanla toplumların birikimlerine bağlı kalarak matematiksel bir yapı içerisinde değerlendirilmiştir. Günümüz modern astronominin temeline baktığımızda önemli medeniyetlerin kültürel katkılarını görebilmekteyiz. Bu katkılardan biri de Antikçağ uygarlıklarının bilhassa da Yunan ve Hint uygarlığının astronomisini karakterize ederek kendi yapısal bütünlüğü içerisine tevzi eden Sâsânî uygarlığının sebat halinde yürüttüğü faaliyetleridir. Antik Ön Asya tarihin kadim medeniyetlerinden biri olan Sâsânîlerin, astronomi bilimini olgun bir seviyeye ulaştıracak düzeyde çalışmaları kendisinden sonraki Arap- İslâm Devleti içinde bir Rönesans ruhunun cereyan etmesini sağlamıştır. Bu seviyeye ulaşmasındaki en önemli ölçüt, Sâsânîlerin Antik Ön Asya’da etkin bir pozisyon sergileyen Mezopotamya, Mısır, Yunan ve Hint toplumlarının astronomi bilimini yansıtmada yekvücut olmasıdır. Elbetteki Sâsânîler dönemi tesis edilen Cündişâpûr’un katkıları da İran coğrafyasının dünyanın her yerinden gelen bilginlere kapı açan dinamik bir ekol yerine dönüşmesini sağlamıştır. Bu durum Sâsânîlerin mevcut varlığı fiilen son erdiğinde dahi temsili olarak bilimsel varlığının yüzyıllarca devam ettirilmesinde etkili olmuştur.

Astronomy, which studies the laws of spiral motion of celestial bodies, has been at the center of many important civilizations throughout ancient times. Therefore, in ancient times, the seven planets in the sky that could be seen with the naked eye and the twelve signs they imagined were associated with all kinds of information on earth. Astronomy, which is an absolute result of a speculative style, has been evaluated in a mathematical structure by adhering to the accumulation of societies over time. When we look at the basis of today's modern astronomy, we can see the cultural contributions of important civilizations. One of these contributions is the persistent activities of the Sassanid civilization, which characterizes the astronomy of the ancient civilizations, especially the Greek and Indian civilizations, and dispenses them into their own structural integrity. The work of the Sassanids, one of the ancient civilizations of the ancient Asia Minor history, at a level that would bring the science of astronomy to a mature level, ensured the emergence of a Renaissance spirit in the Arab- Islamic State after it. The most important criterion for reaching this level is the unity of the Mesopotamian, Egyptian, Greek and Indian societies, which had an active position in Ancient Asia Minor, in reflecting the science of astronomy. Of course, the contributions of Jundishapur, which was established during the Sassanid period, also enabled the Iranian geography to turn into a dynamic school that opens doors to scholars from all over the world. This situation has been effective in the continuation of the scientific existence of the Sassanids for centuries, even when the current existence of the Sassanids actually ended.