Ahmed Davudoğlu'nun hayatı, eserleri ve Selâmet Yolları isimli eseri bağlamında hadisçiliği

Abstract

İslam’da, Kur’an-ı Kerim’den sonra dinin en önemli ikinci temel kaynağını, dini meselelerin anlaşılması ve çözüme kavuşturulmasında başvurulan vazgeçilmez bir referans niteliğinde olan hadisler oluşturmaktadır. Bu alanda, tarih boyunca Türk kökenli âlimler de dâhil olmak üzere pek çok âlim yetişmiş; çeşitli eserler kaleme alarak hadis ilminin gelişimine katkı sağlamıştır. Bu âlimlerden biri de, aslen Bulgaristan doğumlu olan Ahmed Davudoğlu’dur (ö.1983). O’nun Müsned-i Ebû Bekri’s-Sıddîk, Sahîh-i Müslim Tercemesi ve Şerhi ile Selâmet Yolları adlı eserleri, hadis ilmine önemli katkılar sağlamakta ve önemli bir eksikliği gidermektedir. Buna rağmen, onun hadisçiliği ayrıntılı biçimde ele alınmamıştır. Bu durum, onun ilmî mirasının daha yakından değerlendirilmesini gerekli kılmaktadır. Bu çerçevede araştırmamızın konusu, 20. yüzyılda yaşamış önemli fıkıh ve hadis âlimlerinden Ahmed Davudoğlu’nun hayatı, ilmî çalışmaları ve özellikle “Bülûğu’l-Merâm Tercümesi ve Şerhi: Selâmet Yolları” isimli eseri bağlamında hadisçiliğidir. Bu çalışma literatür taraması ve tahlil şeklinde gerçekleşmiştir. Bu doğrultuda çalışma dört bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm, giriş niteliği taşımakta olup araştırmanın konusu, amacı, yöntemi ve kavramsal çerçevesini ortaya koymaktadır. Ayrıca, eserde “musannif” olarak geçen İbn Hacer el-Askalânî’nin (ö. 852/1449) biyografisi ve onun Bülûğu’l-merâm min edilleti’l-Ahkâm eserine dair bilgiler sunulmaktadır. Ardından, Davudoğlu’nun şerhinde faydalandığı Emir es-San’ânî’nin (ö. 1182/1768) hayatı ve Sübülü’s Selâm adlı eseri tanıtılmaktadır. İkinci bölümde, öncelikle Davudoğlu’nun yaşadığı döneme kısaca değinildikten sonra hayatı, ilmî ve şahsî yönü, itikadî görüşleri ve mezhep anlayışı ele alınmakta; ardından Davudoğlu’nun reform hareketlerine bakışı, eğitim hayatı ile din eğitimi ve öğretimine katkıları incelenmektedir. Bu bölüm, onun öğrencilerine yer verilmesinin akabinde kaleme aldığı eserlerin tanıtımıyla sona ermektedir. Üçüncü bölümde, Davudoğlu’nun Selâmet Yolları adlı eseri ekseninde hadisçiliği incelenmektedir. Bu çerçevede, Davudoğlu’nun hadis eserleri kaleme alma sebepleri ve bu eserler hakkında kısa bilgilendirmeye, son olarak Selâmet Yolları adlı eserin tanıtımı, şerh yöntemi ve içerdiği güncel hususlara ve eserin genel değerlendirmesine Sübülü’s-Selâm ile karşılaştırma yapılarak yer verilmektedir. Son bölüm, tüm bu inceleme ve tahliller neticesinde çalışmadan elde edilen bulguların bütüncül bir değerlendirmesinin yapıldığı ve araştırmanın sonuçlarının sunulduğu kısımdır. Anahtar Kelimeler: Hadis, Şerh, Tercüme, Ahmed Davudoğlu, Selâmet YollarıIn Islam, after the Qur’an, the second most important fundamental source is constituted by the hadiths, which serve as an indispensable reference in understanding and resolving religious issues. In this field, throughout history, many scholars, including those of Turkish origin, have emerged; they have written various works and contributed to the development of hadith studies. One of these scholars is Ahmed Davudoğlu (d. 1983), originally born in Bulgaria. His works, Müsned-i Ebû Bekri’s-Sıddîk the, Sahîh-i Müslim Tercemesi ve Şerhi and Selâmet Yolları, make significant contributions to the science of hadith and address an important deficiency. Nevertheless, his role in hadith scholarship has not been examined in detail. This situation makes it necessary to evaluate his scholarly legacy more closely. Within this framework, the subject of our research is the life, scholarly works, and, in particular, the hadith scholarship of Ahmed Davudoğlu, one of the prominent fiqh and hadith scholars who lived in the 20th century, in the context of his work Bülûğu’l-Merâm Tercümesi ve Şerhi: Selâmet Yolları. This study was conducted through a literature review and textual analysis. Accordingly, it consists of four chapters. The first chapter is introductory and presents the subject, aim, method, and conceptual framework of the research. It also provides information on the biography of İbn Hacer el Askalânî (d. 852/1449), referred to as the “compiler” and on his work Bulûğu’l-merâm min edilleti’l-ahkâm. Subsequently, the life of Emir es-San’ânî (d. 1182/1768), whose work Davudoğlu utilized in his commentary, and his book Sübülü’s-selâm are introduced. The second chapter briefly addresses the period in which Davudoğlu lived and examines his life, scholarly and personal aspects, theological views, and understanding of madhhab, followed by his views on reform movements, educational background, and contributions to religious education. It concludes with the presentation of his students and works. The third chapter examines Davudoğlu’s hadith scholarship through his work Selâmet Yolları, discussing his reasons for authoring hadith works, the commentary method, contemporary issues addressed, and an overall evaluation in comparison with Sübülü’s-selâm. The final chapter presents a comprehensive evaluation of the findings and the conclusions of the study. Keywords: Hadith, Commentary, Translation, Ahmed Davudoğlu, Selâmet Yolları