Kan Bağış Davranışını Etkileyen Faktörlerin Planlı Davranış Teorisi Çerçevesinde İncelenmesi

Abstract

Amaç: Bu çalışmanın amacı, kişilerin kan bağış davranışını etkileyen faktörleri belirlemek ve bu faktörleri planlı davranış teorisi çerçevesinde değerlendirmektir ve teorinin önerdiği algılanan davranışsal kontrol, tutum ve sübjektif normun kan bağışlama niyeti ve davranışı üzerindeki etkisini belirlemektirr. Diğer bir amaç ise toplumsal bilinçlendirme ve kampanyaların oluşturulmasına temel oluşturacak bilgilerin elde edilmesidir.Materyal ve Metot: Nedensel ve tanımlayıcı tipte yapılan araştırma, 8-27 Kasım 2014 tarihleri arasında, Eskişehir il merkezinde araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden kişilerle (S= 398) gerçekleştirilmiştir. Verilerin toplanmasında bir soru formu ve kan bağış davranışı ile ilgili oluşturulan ölçek kullanılmıştır. Verilerin analizinde SPSS 21.0 ve LISREL 8.51 paket programı kullanılmıştır. Tanımlayıcı istatistiklere (yüzdelik dağılımlar, ortalama, varyans, t testi) ek olarak açıklayıcı faktör analizi (AFA), doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve yapısal eşitlik modeli (YEM) kullanılmıştır. Araştırmada, etik ilkelere uyulmuştur.Bulgular: Yapılan AFA sonucunda beş boyut ortaya çıkmış ve bu boyutlar sübjektif norm, algılanan davranışsal kontrol, tutum, niyet ve davranış olarak isimlendirilmiştir ve bu faktörler tüm varyansın %66.81'ini açıklamaktadır. Daha sonra yapılan DFA sonucunda ise ölçeğe ait uyum iyiliği indeksleri kabul edilebilir sınırlar içerisinde yer aldığı ve ölçeğin istatistiksel olarak geçerli olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak yapılan YEM'de ise sübjektif norm faktörünün algılanan davranışsal kontrol ve kan bağışına yönelik tutumu etkilediği ve bu iki değişkeninde kan bağışlama niyetini etkilediği; niyetinde doğrudan kan bağışlama davranışını etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca elde edilen faktörler, demografik özelliklere göre farklılık göstermiştir.Sonuç: Kan bağışlama davranışı ve bu davranışı etkileyen faktörlerin belirlenmesiyle kan bağışlama kampanyalarında daha gerçekçi ve başarılı politikaların oluşturulabileceği söylenebilir.