Ahilik, Fütüvvet ve Uhuvvet Kavramlarına Gazali'nin Bakışı

Abstract

İslam felsefesinde ahlak ve ahlaki erdemler toplumların var olması için gereken en temel normlardır. Ahlak, insanın fıtratında var olan bireysel ve toplumsal çabalarla vücut bulan erdemlerden oluşur. Kişinin ve toplumların menfaatini gözeten bu erdemler toplumların sürekliliğini ve huzurunu sağlamaktadır. İslam dininin vazgeçilmez hümanist yapısı, insan ilişkilerini ve toplumsal organizasyonu sağlarken ahlaki değerlerden güç kazanmıştır. İslam dininin Peygamberi Hz. Muhammed (sav) başta olmak üzere sahabeler, İslam âlimleri ve İslam filozofları ahlak ve ahlaki erdemler üzerine çıkarımlar yapmış, bir toplumun inşasının bir insanın, güzel ahlaklı olmasıyla mümkün olduğunun üzerinde durmuşlardır. Toplumları bir arada tutan şey, toplumların ahlaki erdemleridir. İslam âlimlerinden ve filozoflarından biri olan Gazâlî’de(1058-1111) ahlak konusunu kapsamlı ele alan üzerine sayfalarca eserler bırakan âlimlerimizdendir. Gazâlî ’ye göre ahlak “ Nefiste yerleşmiş bir melekedir. Ondan herhangi bir fikri zorlama olmaksızın (insan) eylemleri kolaylıkla ortaya çıkar. Ona göre akıl ve din açısından övülen ve güzel sayılan işler bu melekeden meydana gelirse buna güzel ahlak, kötü işlerden gelirse ona da çirkin ahlak denir.” (Oktay, 2009)Ahlaki erdemlerden biri olan uhuvvet, insanlar arasında din, dil, ırk ayrımı yapmaksızın “Yaratılanı, Yaratan’dan ötürü sevmek.” ilkesiyle toplum içerisinde barış ve huzuru sağlamak da vazgeçilmez erdemlerdendir. Kardeşlik kavramını içeren uhuvvet erdeminin ele alındığı bu makale, Gazâlî ve eseri İhya-u Ulumi’d-Din kaynakçılığında uhuvvet kavramının değerlendirmesini içermektedir.