Maarif salnameleri perspektifinden Osmanlı Devleti'nin son döneminde Beyrut Vilayetinde eğitim (1898-1903)

Abstract

Bu çalışma, Osmanlı Devleti’nin son döneminde Beyrut Vilayetinde 1898-1903 yılları arasındaki Müslüman ve Gayrimüslimlerin eğitim faaliyetlerini, Maarif Salnameleri ışığında incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında rüşdiye, idadi, askeri okullar, medreseler, matbaalar ve gazeteler ile birlikte kız ve erkek öğrencilere yönelik eğitim kurumları, bu kurumların öğretmen ve öğrenci kadroları, ders programları, yıllara göre değişimleri analiz edilmiştir. Tezde kullanılan yöntem; salnamelerden elde edilen nicel ve nitel verilerin sistematik biçimde tasnif edilerek grafik ve tablolar yardımıyla değerlendirilmesidir. Bulgular, Beyrut’un çok dinli ve çok kültürlü yapısının eğitim kurumlarına da yansıdığını; Osmanlı modernleşmesinin taşrada nasıl karşılık bulduğunu ortaya koymaktadır. Müslüman okullarla ecnebi ve gayrimüslim okullar arasındaki rekabetin, devletin eğitim politikalarını şekillendirmede etkili olduğu görülmektedir. Bu yönüyle tez, hem Osmanlı eğitim tarihine katkı sağlamakta hem de Beyrut’un sosyo-kültürel dokusunun eğitim kurumları üzerinden yeniden okunmasına imkan tanımaktadır.

This study aims to examine Muslim and non-Muslim educational activities in the Beirut Vilayet between 1898 and 1903 in light of the Maarif Salnameleri (Ottoman educational yearbooks). The research encompasses rüşdiye (secondary), idadi (high), military schools, madrasas, printing presses, newspapers, and educational institutions for both male and female students. It analyzes their teaching staff, student populations, curricula, and annual changes. The methodology is based on the systematic classification of quantitative and qualitative data derived from the salnames, evaluated through tables and graphs. The findings reveal that Beirut’s multi-religious and multicultural structure was reflected in its educational institutions and illustrate how Ottoman modernization efforts were manifested in the provinces. The competition between Muslim and foreign/non-Muslim schools appears to have influenced the formation of state educational policies. In this respect, the thesis contributes to the historiography of Ottoman education and provides a new lens through which to interpret Beirut’s socio-cultural fabric via its educational institutions.