Resmî Dîvânı: bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük

Abstract

Klasik Türk edebiyatı metinlerinin anlaşılabilmesi için yapılan çalışmalardan biri de bağlamlı dizin ve işlevsel sözlük çalışmalarıdır. Kelimelerin, hangi kelimelerle hangi anlamda bir arada kullanıldığı bağlamdan yola çıkılarak ortaya konulmaktadır. Böylece edebî metinlerde kullanılan dilden hareketle zaman içinde dilde meydana gelen şekilsel değişimin tespiti sağlanabilmektedir. Bu tez çalışmasında klasik Türk şiirinin söz varlığının ortaya çıkarılabilmesine katkı sağlayabilmek için XV. yüzyıl eserlerinden “Bursalı Resmî Dîvânı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü” hazırlanmıştır. Kelimeler, şairin edebî şahsiyetine bağlı olarak ele alınmış ve şiir içerisindeki bağlamdan hareketle anlamlandırılmıştır. Bu sayede şairin anlam dünyasıyla ilgili daha doğru veriler elde edilmiştir. Elde edilen veriler sonucunda Resmî’nin söz varlığı çeşitli başlıklar altında toplanarak incelenmiş ve değerlendirmeler yapılmıştır. Bunun yanı sıra XV. yüzyıl şairi Resmî’nin hayatı, edebî kişiliği, eserleri, dil ve üslûp özellikleri, manzumelerde yer alan şahsiyetler ve kahramanlar ile mekan isimleri tespit edilmiştir. “Bursalı Resmî Dîvânı Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü” ile şairin üslûbu, dili, düşünce dünyası gibi hususlarda elde edilen veriler sayesinde klasik Türk şiirine katkı sağlanmaktadır.

One of the studies carried out to understand the texts of classical Turkish literature is contextual index and functional dictionary studies. It is revealed that the words are used together with which words and in what sense, starting from the context. Thus, based on the language used in literary texts, it is possible to determine the formal changes that occur in the language over time. In our thesis study, in order to contribute to revealing the vocabulary of classical Turkish poetry, a functional dictionary of the 15th century works “Bursalı Resmî’s Dîvân Contextual Index and Functional Dictionary” has been prepared. The words were handled depending on the literary personality of the poet and were interpreted based on the context in the poem. In this way, more accurate data about the poet's world of meaning were obtained. As a result of the data obtained, Resmî's vocabulary has been collected under various headings and analyzed and evaluated. In addition, the life, literary personality, works, language and stylistic features of the 15th century poet Resmî, the characters and heroes in the poems and the names of places were determined. With the “Bursalı Resmî’s Dîvân Contextual Index and Functional Dictionary”, a contribution is made to classical Turkish poetry, thanks to the data obtained on the poet's style, language, world of thought.