MEHMED ENİSÎ YALKI'NIN ALMAN RUHU ADLI SEYAHATNAMESİNE İMGEBİLİMSEL BİR YAKLAŞIM

Abstract

II. Meşrutiyet dönemi, Tanzimat ile Cumhuriyet arasındaki geçişi sağlaması yönüyle son derece önemli bir evre olduğu gibi, yeni bir ulusun kimliğinin oluşumunda rol oynayan etkenleri barındırması yönüyle de öncü bir dönemdir. Bir ulusun kimliğinin oluşmasında edebiyat eserlerinin çok önemli bir görev üstlendiği açık bir gerçektir. Bu bağlamda II. Meşrutiyet dönemi gibi kritik bir zaman zarfında ortaya konan kimi edebi eserlerin, Cumhuriyetle birlikte sistematik hale getirilen batı tipi Türk kimliğinin inşasında önemli bir görev üstlendiğini söylemek yanlış olmayacaktır. Bu çalışmada, II. Meşrutiyet'in ilanı ile birlikte büyük bir artış gösteren yurt dışı seyahatnamelerinden birisi imgebilimsel yöntemle incelenmektedir. Meşrutiyet dönemi isimlerinden gazeteci-yazar Mehmed Enisî Yalkı'nın, henüz Latin alfabesine aktarılmayan Alman Ruhu adlı seyahatnamesinde yeni bir ulusun, batı tipi Türk'ün inşası için teklif çözümlenmektedir. Bütün bir seyahatname boyunca \"Alman gibi çalış\", \"Alman gibi metin ol\", \"Alman gibi ruhunu kuvvetlendir\", \"Alman gibi adalete hizmet et\" nidalarının bir arka fon olarak çınlaması, Almanya'nın model alınmasının teklif edilmesinin açık işaretleridir. Çalışmanın sonunda, Tanzimat'tan Cumhuriyet'e kadar uzanan yeni bir ulusun inşası bunalımını yaşayan Osmanlı aydınının, seyahatnameyi bir edebi tür gibi kullanmaktan çok, toplumu eğitmek, ona yön vermek, ona alternatif yaşam ve kültür sunmak kaygısıyla kaleme aldığı tespit edilmektedir.