Merkez Bankası dijital paralarının (CBDC) küresel uygulama örneklerinin ve finansal etkilerinin incelenmesi (Çin, İsveç Ve Avrupa Birliği örnekleri ile)

Abstract

Bu çalışma, paranın tarihsel gelişim sürecini takas ekonomisinden başlayarak madeni ve kâğıt para sistemlerine, oradan da günümüzde giderek yaygınlaşan dijital para uygulamalarına uzanan bir çerçevede ele almaktadır. Paranın yalnızca bir mübadele aracı değil, aynı zamanda ekonomik düzenin, finansal istikrarın ve devlet egemenliğinin temel unsurlarından biri olduğu vurgulanmaktadır. Çalışmada, parasal sistemlerin dönüşümü tarihsel, kurumsal ve teknolojik boyutlarıyla incelenmiş; bankacılık sektöründeki gelişmeler, elektronik ödeme araçlarının ortaya çıkışı ve kripto paraların finansal sistem üzerindeki etkileri değerlendirilmiştir. Araştırmanın odak noktasını, merkez bankası dijital paraları (CBDC) oluşturmaktadır. Bu kapsamda CBDC kavramı tanımlanmış; perakende ve toptan merkez bankası dijital paraları arasındaki farklar açıklanmıştır. Dijital paraların finansal kapsayıcılık, ödeme sistemlerinin etkinliği, maliyetlerin azaltılması ve para politikası aktarım mekanizmasının güçlendirilmesi gibi potansiyel katkıları ele alınırken; siber güvenlik, veri gizliliği, düzenleme eksikliği ve finansal istikrar riskleri gibi olası sorun alanlarına da değinilmiştir.

This study examines the historical development of money, from the barter economy to coin and paper money systems, and finally to the increasingly widespread digital currency applications of today. It emphasizes that money is not only a medium of exchange but also a fundamental element of economic order, financial stability, and state sovereignty. The study investigates the transformation of monetary systems from historical, institutional, and technological perspectives; evaluates developments in the banking sector and the emergence of electronic payment instruments; and assesses the impact of cryptocurrencies on the financial system. The research focuses on central bank digital currencies (CBDCs). In this context, the CBDC concept is defined, and the differences between retail and wholesale CBDCs are explained. While the potential contributions of digital currencies to financial inclusion, payment system efficiency, cost reduction, and strengthening the monetary policy transmission mechanism are discussed, potential problem areas such as cybersecurity, data privacy, regulatory gaps, and financial stability risks are also addressed.