Hintli bir Şâfiî fakihi olarak Zeynüddîn Melibârî -Fethu'l-muîn- özelinde

Abstract

Bu araştırmada Hint alt kıtasında hicrî onuncu yüzyılda yaşamış, yaşadığı bölge olan Malabar’ın dini, sosyal ve siyasal yapısını etkilemiş Zeynüddîn el-Melibârî (ö. 991/1583)’nin hayatı ve eserleri ve Şâfiî mezhebindeki yeri ve mezhebe katkıları ortaya konmaya çalışılmıştır. Şâfiî mezhebine mensup bir fakih olan Zeynüddîn el-Melibârî, yaklaşık on yıl boyunca Mekke’de başta İbn Hacer el-Heytemî (ö. 974/1566) olmak üzere dönemin önde gelen âlimlerinden ders alarak özellikle Şâfiî fıkhı alanında derin bir ilmî birikim edinmiştir. Arap yarımadasında tahsil ettiği bu ilmî birikimin ardından Malabar’a dönen Zeynüddîn el-Melibârî, Ponnani’deki cami ve medreselerde yürüttüğü tedris faaliyetleri aracılığıyla çok sayıda talebe yetiştirmiş ve böylece Şâfiî fıkhî geleneğinin bölgede aktarılması ve yaygınlaşmasında önemli bir rol üstlenmiştir. Zeynüddîn el-Melibârî, Portekiz’in bölgeye yönelik sömürgecilik ve işgal girişimlerine karşı gerek sosyal faaliyetlerle gerek yazdığı eserlerle mücadele etmiştir. Sömürgecilik ve işgal girişimlerine karşı dönemin yöneticileriyle iletişim halinde olmuş ve ülke liderlerine mektuplar yazmıştır. Zeynüddîn el-Melibârî’nin eserleri yaşadığı dönemden günümüze kadar çeşitli medreselerde ve eğitim kurumlarında ders kitabı olarak okutulmaktadır. Hayatı hakkında ulaşılan tüm İngilizce, Malayalamca ve Arapça kaynaklarda genelde aynı bilgiler yer almakta, fakih hakkında geniş kapsamlı bilgi bulunmamakla beraber eserleri bugün Hindistan başta olmak üzere Endonezya, Pakistan, Srilanka gibi ülkelerde bilinmekte ve eğitim kurumlarında takip edilmektedir. Çalışmada her ülkede halka mâl olmuş, tanınmış şahsiyetler gibi bir konumda olan ve hayatını içinde yaşadığı toplumun menfaatlerine, refahına ve huzuruna adamış; dinî, sosyal ve siyasi yönleriyle bu çizgide yaşam sürmüş, Şâfiî mezhebine müntesip bir fakihin Hint alt kıtasındaki temsiliyeti ortaya konmaktadır.

In this study, an attempt is made to examine the life, works, and madhhab-based scholarly identity of Zayn al-Dīn al-Malībārī (d. 991 AH), a jurist who lived in the ninth century on the Indian subcontinent and who significantly influenced the religious, social, and political structure of Malabar, the region in which he resided. Affiliated with the Shāfiʿī school of law, this jurist pursued his studies in Mecca for nearly ten years under Ibn Ḥajar al-Haytamī (d. 974 AH) and a number of other eminent scholars. Upon returning to Malabar equipped with the scholarly training he had acquired in Arabia, al-Malībārī educated numerous students in various mosques and madrasas in Ponnani. In addition, he actively resisted Portuguese colonial and occupation attempts in the region, both through social initiatives and through the works he authored. He maintained communication with the political authorities of his time in opposition to colonial incursions and addressed letters to contemporary rulers and leaders. The works of Zayn al-Dīn al-Malībārī have been used as textbooks in madrasas and educational institutions from his own time down to the present. The English, Malayalam, and Arabic sources available on his life largely convey similar information, and although comprehensive biographical data on the jurist remain limited, his writings continue to be known and studied in India in particular, as well as in countries such as Indonesia, Pakistan, and Sri Lanka, where they are followed in educational settings. This study demonstrates how a Shāfiʿī jurist regarded in each country as a prominent public figure devoted his life to the welfare, prosperity, and stability of the society in which he lived, and how, through his religious, social, and political engagements, he came to represent the Shāfiʿī scholarly tradition on the Indian subcontinent.