Davranışsal iktisat perspektifinden vergi kaçakçılığı ve risk algısının vergi uyumuna etkisi: Türkiye-Almanya Karşılaştırması

Abstract

Bu çalışma, davranışsal iktisat perspektifinden vergi kaçakçılığı ve risk algısının vergi uyumuna etkisi; Türkiye-Almanya karşılaştırması olarak ele almaktadır. Geleneksel iktisat teorileri, bireylerin karar verme süreçlerini sadece mantıklı seçimlerle açıklamada yetersiz kaldığında, davranışsal iktisat, bireylerin psikolojik, sosyal ve bilişsel etmenler tarafından şekillenen karar alma mekanizmalarını dikkate alarak vergi kaçakçılığını anlamaya yardımcı olmaktadır. Araştırmada, bireylerin vergi uyumundaki itici güçleri ve kaçakçılık eğilimleri; risk algısı, ceza korkusu, etik değerler ve sosyal normlar çerçevesinde incelenmiştir. Türkiye ve Almanya'nın ekonomik yapısı, vergi sistemleri, denetim ile ceza mekanizmaları ve sosyal değerlerindeki farklılıklar dikkate alınarak, her iki ülkedeki vergi mükelleflerinin davranışları ve risk algıları detaylı bir şekilde karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada, nicel veri analizi ve literatür incelemesinin yanı sıra saha araştırmaları ile elde edilen bulgular kullanılmıştır. Sonuçlar, risk algısının vergi uyumunu anlamak için önemli bir unsur olduğunu göstermektedir. Bireylerin algıladığı denetim etkisi, ceza miktarı ve yakalanma olasılığı, vergi kaçakçılığına olan tutumlarını önemli ölçüde etkilemektedir. Almanya örneğinde, yüksek vergi uyumu ile risk algısının vergi kaçakçılığını azalttığı görülürken, Türkiye’de sosyal normlar ve etik değerlerin yanı sıra ekonomik unsurların da vergi davranışlarını şekillendirmede önemli rol oynadığı belirlenmiştir. Bu çalışma, vergi politikalarının oluşturulmasında davranışsal iktisat ilkelerinin göz önüne alınması gerektiğini vurgulamakta ve ülkeler arasındaki farklılıkları dikkate alarak daha etkili vergi denetimi ve teşvik stratejilerinin geliştirilmesine katkı sağlamaktadır. Ayrıca, davranışsal unsurların vergi uyumu üzerindeki etkisinin daha iyi anlaşılması, vergi gelirlerini artırmak ve kayıtdışı ekonomiyle mücadelede yeni politikaların oluşturulması açısından önemli bir referans sunmaktadır.This study examines the effects of tax evasion and risk perception on tax compliance from a behavioral economics perspective: a Türkiye–Germany comparison. When traditional economic theories are insufficient to explain individuals' decision-making processes solely through logical choices, behavioral economics helps to understand tax evasion by taking into account decision-making mechanisms shaped by psychological, social, and cognitive factors. In this study, the driving forces of individuals in tax compliance and evasion tendencies were examined within the framework of risk perception, fear of punishment, ethical values, and social norms. Considering the differences in the economic structures, tax systems, audit and punishment mechanisms, and social values of Türkiye and Germany, the behaviors and risk perceptions of taxpayers in both countries were compared in detail. Both field research findings and quantitative data analysis, along with a literature review, were utilized. The results show that risk perception is an important element in understanding tax compliance. The perceived audit impact, the severity of penalties, and the probability of detection significantly affect individuals’ attitudes toward tax evasion. In the case of Germany, it was observed that high tax compliance and strong risk perception reduce tax evasion, while in Türkiye, it was determined that economic factors, as well as social norms and ethical values, play an important role in shaping tax behavior. This study emphasizes that behavioral economics principles should be taken into consideration in the formation of tax policies and contributes to the development of more effective tax audit and incentive strategies by accounting for differences between countries. In addition, a better understanding of the effect of behavioral elements on tax compliance provides an important reference for increasing tax revenues and designing new policies to combat the informal economy.