Travma yaşantısı olan ergenlerde üst bilişin baş etme stratejilerine etkisi

Abstract

Çocukluk, yetişkinlik, yaşlılık gibi büyüme ve gelişmenin yoğun olarak yaşandığı ergenlik dönemi farklı yönleriyle keşfedilmesi gereken bir gelişim dönemidir. Ergenlik dönemi bireyin güçlü bir kişilik geliştirdiği bununla birlikte üst bilişsel yeteneklerin çocukluktan ergenliğe doğru kademeli bir artış göstererek optimal düzeye ulaştığı önemli bir dönemdir. Yaşadığımız dünyada bugün binlerce çocuk ve ergen hayatlarının bu önemli döneminde doğrudan veya dolaylı olarak savaş ve terör olaylarının ortasında kalmış ve bu şiddetin kurbanı haline gelmiştir. Bu çalışma travmatik yaşantısı olan çocukların baş etme stratejilerini ve üst biliş düzeyini inceleyen araştırmaların derlenmesi amacı ile yapılmıştır. Bu amaç doğrultusunda 8 Mayıs – 26 Kasım tarihleri arasında Google Scholar, ScienceDirect, PubMed, TezYök, DergiPark veri tabanlarında, “üst biliş, savaş, savaş ve çocuklar, travma, baş etme stratejileri” ve “metacognition, war, war and children, trauma, coping strategies.” anahtar kelimeleri ve birbirleriyle kombinasyonları kullanılarak literatür taraması yapılmış ve 26 çalışma incelenerek 11’i derlemeye dahil edilmiştir. Çalışmanın dahil edilme kriterlerinde; tam metne ulaşılabilmesi ve araştırılan kavramların incelenmesi yer almaktadır. Yapılan araştırmalar sonucunda ergenlerde üst bilişin gelişiminin travma öyküsü olan bireylerin psikolojik iyi oluşlarını olumlu yönde etkilediği ve stresle baş etmede etkili olduğu görülmüştür. Bunun yanı sıra üst bilişin travma yaşayan çocuklarda problem çözme, karar alma ve aldığı kararların sorumluluğunu alma yetkinliği kazanmalarında önemli rol oynadığı ve kendi öz benliklerini kabul etmede etkili olduğu ifade edilmiştir. Üst bilişi anlamaya yönelik çalışmalar birbirinden farklı pek çok alana dağılmıştır ve bu konu ile ilgili çalışmaların sınırlı olduğu belirlenmiştir. Üst bilişin, travma sonrası stres bozukluğu üzerine etkileri üzerine çalışmalar yapılması literatüre büyük katkılar sağlayacağı ve mevcut durumla ilgili hazırlanacak eylem planlarına kaynaklık edeceği öngörülmektedir.

Adolescence—much like childhood, adulthood, and old age—is a developmental period characterized by intense growth and development that warrants exploration from various perspectives. It is a crucial phase during which individuals develop a strong personality and metacognitive abilities—which gradually increase from childhood—reach an optimal level. In today's world, thousands of children and adolescents find themselves—directly or indirectly—caught in the midst of war and terrorism during this vital stage of their lives, becoming victims of such violence. This study aims to review research examining the coping strategies and metacognitive levels of children who have experienced trauma. To this end, a literature search was conducted between May 8 and November 26 across databases including Google Scholar, ScienceDirect, PubMed, TezYök, and DergiPark, using the keywords "metacognition, war, war and children, trauma, coping strategies" (and their Turkish equivalents) and various combinations thereof; of the 26 studies examined, 11 were included in the review. Inclusion criteria required the availability of the full text and an analysis of the relevant concepts. The research indicates that the development of metacognition in adolescents positively influences the psychological well-being of individuals with a history of trauma and proves effective in coping with stress. Furthermore, it has been noted that metacognition plays a significant role in helping traumatized children develop competencies in problem-solving, decision-making, and taking responsibility for their decisions, while also aiding in the acceptance of their own selves. Research aimed at understanding metacognition spans a wide range of diverse fields, and it has been determined that studies on this subject are limited. It is anticipated that conducting research on the effects of metacognition on post-traumatic stress disorder will make a significant contribution to the literature and serve as a basis for action plans regarding the current situation.