İş sağlığı ve güvenliği kültürünün psikolojik temelleri: Kuramsal bir inceleme

Abstract

İş sağlığı ve güvenliği kültürü, çalışma yaşamında meydana gelen iş kazaları ve meslek hastalıklarının azaltılmasına yönelik geliştirilen en önemli örgütsel yaklaşımlar arasında yer almaktadır. Çalışma ortamlarında güvenli davranışların yaygınlaşması, çalışanların risk algısı, güvenlik tutumları ve örgütsel uygulamalar arasındaki etkileşim ile şekillenmektedir. İşletmelerde güvenli çalışma ortamının oluşturulması, güvenlik kültürünün geliştirilmesi ve çalışanların güvenli davranış alışkanlıkları kazanması ile mümkün hale gelmektedir. Hazırlanan araştırmanın temel amacı, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün kavramsal yapısını incelemek, güvenlik kültürünü etkileyen psikolojik faktörleri değerlendirmek ve işyerlerinde güvenlik kültürünün geliştirilmesine yönelik uygulamaları ortaya koymaktır. Araştırma kapsamında iş sağlığı ve güvenliği kültürünün teorik temelleri, çalışan davranışları ile ilişkisi ve güvenlik yönetimi uygulamalarının rolü kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Araştırma yöntemi literatür incelemesine dayanmaktadır. İş sağlığı ve güvenliği, güvenlik kültürü, güvenlik iklimi, çalışan davranışları ve örgütsel güvenlik uygulamaları ile ilgili ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar incelenmiş ve elde edilen bulgular sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Literatür taraması sonucunda güvenlik kültürünün oluşumunda liderlik yaklaşımı, eğitim faaliyetleri, çalışan katılımı, risk algısı ve güvenlik motivasyonu gibi faktörlerin belirleyici olduğu görülmüştür. Güvenli davranışların gelişmesinde örgütsel yönetim anlayışı ve çalışanların güvenlik konusundaki farkındalık düzeyi önemli rol oynamaktadır. Araştırma sonuçları, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün güçlü olduğu işyerlerinde çalışanların güvenli davranış geliştirme eğiliminin daha yüksek olduğunu göstermektedir. Yönetim desteği, eğitim faaliyetleri ve çalışan katılımının güvenlik kültürünün gelişmesinde temel belirleyiciler arasında yer aldığı belirlenmiştir. Güvenlik kültürünün sürdürülebilir olması için işletmelerde sürekli eğitim faaliyetleri, risk değerlendirme çalışmaları ve çalışan katılımını destekleyen yönetim uygulamalarının yürütülmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Elde edilen bulgular, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının geliştirilmesi ve güvenli çalışma ortamlarının oluşturulması açısından önemli katkılar sunmaktadır.

Occupational health and safety culture is considered one of the most significant organizational approaches developed to reduce occupational accidents and work-related diseases in working life. The spread of safe behaviors in workplaces is shaped by the interaction between employees’ risk perception, safety attitudes, and organizational practices. Creating a safe working environment in organizations becomes possible through the development of safety culture and the adoption of safe work behaviors by employees. The main purpose of this study is to examine the conceptual framework of occupational health and safety culture, evaluate the psychological factors affecting safety culture, and present practices aimed at improving safety culture in workplaces. Within the scope of the research, the theoretical foundations of occupational health and safety culture, its relationship with employee behavior, and the role of safety management practices are examined comprehensively. The research method is based on a literature review. National and international academic studies related to occupational health and safety, safety culture, safety climate, employee behavior, and organizational safety practices were analyzed and the obtained findings were evaluated systematically. The literature review indicates that leadership approaches, training activities, employee participation, risk perception, and safety motivation play critical roles in the development of safety culture. Organizational management approaches and employees’ awareness of safety issues significantly influence the development of safe behaviors. The results of the research indicate that employees in organizations with a strong occupational health and safety culture demonstrate higher levels of safe behavior. Management support, continuous training activities, and employee participation are identified as key determinants in the development of safety culture. For the sustainability of occupational health and safety culture, organizations should implement continuous training programs, systematic risk assessments, and management practices that support employee participation. The findings provide important contributions for improving occupational health and safety practices and establishing safer working environments.